{"id":661,"date":"2025-06-14T16:35:27","date_gmt":"2025-06-14T16:35:27","guid":{"rendered":"https:\/\/ciekawy.blog\/?p=661"},"modified":"2025-06-15T19:17:05","modified_gmt":"2025-06-15T19:17:05","slug":"tak-krol-zapalek-skolonizowal-polske-byla-boiskiem-treningowym","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/06\/14\/tak-krol-zapalek-skolonizowal-polske-byla-boiskiem-treningowym\/","title":{"rendered":"Tak \u201eKr\u00f3l Zapa\u0142ek\u201d skolonizowa\u0142 Polsk\u0119. By\u0142a boiskiem treningowym"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Ivar Kreuger stworzy\u0142 w 20-leciu gigantyczn\u0105 mi\u0119dzynarodow\u0105 korporacj\u0119 zapa\u0142czan\u0105. W 1911 roku zaczyna\u0142 od trzech fabryk w Szwecji, by 20 lat p\u00f3\u017aniej mie\u0107\u2026 80 procent \u015bwiatowego rynku. Firm\u0119 zbudowa\u0142 korzystaj\u0105c z korupcji. Bezwzgl\u0119dnie wykorzystywa\u0142 te\u017c s\u0142abo\u015b\u0107 \u201epodbijanych\u201d kraj\u00f3w \u2013 monopol zbudowa\u0142 w a\u017c 15 z nich. Nie ogl\u0105da\u0142 si\u0119 na dobro ludzi, kt\u00f3rych zatrudnia\u0142. A jego boiskiem treningowym by\u0142a Polska, kt\u00f3r\u0105 \u201eskolonizowa\u0142\u201d wykorzystuj\u0105c niskie p\u0142ace, tani surowiec oraz inflacj\u0119.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p>Histori\u0119 tego, jak podbi\u0142 polski rynek, czyta si\u0119 bardzo podobnie do relacji z tego, co dzia\u0142o si\u0119 w Polsce w latach 90. ubieg\u0142ego wieku. Co zapewne jest doskona\u0142\u0105 ilustracj\u0105 powiedzenia, \u017ce ci kt\u00f3rzy nie znaj\u0105 historii, s\u0105 skazani na powtarzanie w\u0142asnych b\u0142\u0119d\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>Zobaczcie zreszt\u0105 sami.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Kr\u00f3l Zapa\u0142ek<\/h2>\n\n\n\n<p>S\u0142ynny szwedzki przemys\u0142owiec biznesow\u0105 karier\u0119 rozpoczyna\u0142 na pocz\u0105tku XX wieku od przedsi\u0119biorstwa budowlanego \u2013 by\u0142 zreszt\u0105 in\u017cynierem budownictwa. Szybko jednak dostrzeg\u0142, \u017ce prawdziwe pieni\u0105dze b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 zarobi\u0107 na czym innym \u2013 na zapa\u0142kach. Zna\u0142 si\u0119 na tym, bo jego ojciec by\u0142 jednym z krajowych pionier\u00f3w produkcji zapa\u0142ek. Powo\u0142a\u0142 sp\u00f3\u0142k\u0119 akcyjn\u0105 i zbudowa\u0142 korporacj\u0119, kt\u00f3ra zdominowa\u0142a rodzimy rynek. Ten nie by\u0142 jednak do\u015b\u0107 wielki, jak na ambicje m\u0142odego w\u00f3wczas szwedzkiego biznesmena. Kreuger wymy\u015bli\u0142 wi\u0119c model biznesowy i rozejrza\u0142 si\u0119 za krajem, w kt\u00f3rym m\u00f3g\u0142by go przetestowa\u0107. Pad\u0142o na blisk\u0105 Polsk\u0119, kt\u00f3ra mia\u0142a bardzo wiele atut\u00f3w dla jego bran\u017cy.<\/p>\n\n\n\n<p>Sam model do z\u0142udzenia przypomina\u0142 kolonizacj\u0119, w kt\u00f3rej z pomoc\u0105 r\u00f3\u017cnych \u015brodk\u00f3w najpierw uzale\u017cniano od siebie ca\u0142y rynek \u201epodbijanego\u201d kraju, by p\u00f3\u017aniej m\u00f3c narzuca\u0107 w nim swoje warunki sprzeda\u017cy oraz prowadzenia biznesu. Ivar Kreuger dzia\u0142a\u0142 zreszt\u0105 p\u00f3\u017aniej z Brytyjczykami w ich koloniach, gdzie budowa\u0142 monopole. Tak samo jak w Polsce.<\/p>\n\n\n\n<iframe loading=\"lazy\" width=\"400\" height=\"225\" data-lazy=\"true\" data-src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/6GgnKYhZbjU\" title=\"KR\u00d3L ZAPA\u0141EK skolonizowa\u0142 II RP. Jak kraj TRZECIEGO \u015aWIATA\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Zapa\u0142czana kolonizacja<\/h2>\n\n\n\n<p>Czym Polska przyci\u0105gn\u0119\u0142a Kreugera? Na pewno nie silnym rynkiem wewn\u0119trznym. Kraj zbiera\u0142 si\u0119 dopiero po zaborach oraz wojnie polsko-bolszewickiej. Cierpia\u0142 te\u017c z powodu hiperinflacji, kt\u00f3ra dla Polak\u00f3w by\u0142a wielkim problemem, ale dla bogatego biznesmena przede wszystkim szans\u0105. Inflacja powodowa\u0142a bowiem, \u017ce kiedy kto\u015b przyje\u017cd\u017ca\u0142 do kraju robi\u0107 interesy i mia\u0142 tzw. tward\u0105 walut\u0119, to wszystko by\u0142o dla niego tanie. Bezwarto\u015bciowa waluta kraju u\u0142atwia\u0142a wykupywanie zak\u0142ad\u00f3w, kt\u00f3rych ceny w dolarach by\u0142y niskie. Do tego dochodzi\u0142 \u0142atwy dost\u0119p do taniego surowca, czyli drzewa osikowego oraz bardzo niskie koszty pracy. Nie przeszkadza\u0142y mu te\u017c korupcja i z\u0142a sytuacja finans\u00f3w kraju. Na rynek wewn\u0119trzny planowa\u0142 sprzedawa\u0107 niewiele. Chcia\u0142 m\u00f3c wszystko kupowa\u0107 tanio.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"659\" src=\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/themes\/breek\/assets\/images\/transparent.gif\" data-lazy=\"true\" data-src=\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Ivar_Kreuger_business_flight-1024x659.jpg\" alt=\"Ivar  Kreuger wybieraj\u0105cy si\u0119 w podr\u00f3\u017c biznesow\u0105. Mo\u017ce do Polski? \/ Domena Publiczna.\" class=\"wp-image-664\" data-srcset=\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Ivar_Kreuger_business_flight-1024x659.jpg 1024w, https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Ivar_Kreuger_business_flight-300x193.jpg 300w, https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Ivar_Kreuger_business_flight-768x494.jpg 768w, https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Ivar_Kreuger_business_flight-100x64.jpg 100w, https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Ivar_Kreuger_business_flight-700x450.jpg 700w, https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Ivar_Kreuger_business_flight.jpg 1153w\" data-sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><sub>Ivar  Kreuger wybieraj\u0105cy si\u0119 w podr\u00f3\u017c biznesow\u0105. Mo\u017ce do Polski? \/ Domena Publiczna.<\/sub><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>W praktyce gospodarcza kolonizacja przebieg\u0142a tak, \u017ce pierwszym interesem Ivara Kreugera w II Rzeczpospolitej by\u0142o wykupienie w 1923 roku 45 procent udzia\u0142\u00f3w w Towarzystwie Akcyjnym dla Wyrobu Zapa\u0142ek \u201eSilesia\u201d w Czechowicach. Te by\u0142y w\u00f3wczas najwi\u0119kszym producentem zapa\u0142ek w kraju. Do tego do\u0142o\u017cy\u0142 45 procent akcji fabryki \u201eWatra\u201d w Stryju oraz fabryk\u0119 zapa\u0142ek \u201eP\u0142omyk\u201d w Warszawie. W kolejnym roku zacz\u0105\u0142 udziela\u0107 kredyt\u00f3w konkurencji w taki spos\u00f3b, \u017ce szybko uzale\u017cni\u0142 od siebie trzy kolejne polskie zak\u0142ady produkuj\u0105ce zapa\u0142ki \u2013 \u201eB\u0142onie\u201d, \u201eMszczon\u00f3w\u201d oraz Braci Stabrowskich.<\/p>\n\n\n\n<p>To spowodowa\u0142o, \u017ce w zaledwie dwa lata po wej\u015bciu na nasz rynek mia\u0142 wp\u0142yw na prac\u0119 fabryk, z kt\u00f3rych \u201ewyje\u017cd\u017ca\u0142o\u201d rocznie 195 tysi\u0119cy skrzy\u0144 zapa\u0142ek. To oznacza, \u017ce mniej wi\u0119cej cztery z ka\u017cdych sze\u015bciu pude\u0142ek zapa\u0142ek w Polsce by\u0142y produkcji Ivara Kreugera.<\/p>\n\n\n\n<p>Samo to jednak nie wystarcza\u0142o, poniewa\u017c dominacja na rynku nie oznacza\u0142a, \u017ce nie pojawi si\u0119 konkurencja. Nie pozwala\u0142a te\u017c na przyk\u0142ad na wykorzystanie podatk\u00f3w do unieszkodliwienia producent\u00f3w zapalniczek. By to zrobi\u0107 trzeba by\u0142o nawi\u0105za\u0107 relacje z Pa\u0144stwem lub przynajmniej jego urz\u0119dnikami. Kreuger by\u0142 m\u0105dry i zrobi\u0142 jedno oraz drugie.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Monopol dla monopolisty<\/h2>\n\n\n\n<p>Wiedz\u0105c, \u017ce sytuacja finansowa kraju jest trudna, a minister finans\u00f3w walczy o ustabilizowanie waluty i potrzebuje ka\u017cdej ilo\u015bci dolar\u00f3w, wyst\u0105pi\u0142 do rz\u0105du z propozycj\u0105. Mianowicie zaproponowa\u0142, by ten zdecydowa\u0142 o wprowadzeniu monopolu zapa\u0142czanego w kraju i wydzier\u017cawi\u0142 go Szwedowi. W zamian za co mia\u0142 dosta\u0107 6 mln dolar\u00f3w po\u017cyczki.<\/p>\n\n\n\n<p>Kart\u0119 przetargow\u0105 mia\u0142 niez\u0142\u0105, bo ju\u017c dominowa\u0142 na polskim rynku. Zastosowa\u0142 wi\u0119c metod\u0119 kija i marchewki. Z jednej strony obiecywa\u0142 kredyt, z drugiej straszy\u0142 zamkni\u0119ciem fabryk w kraju. Gdyby to zrobi\u0142 wzros\u0142oby oczywi\u015bcie bezrobocie, a tego \u017caden rz\u0105d nie lubi. Dba\u0142 te\u017c o to,\u00a0 by do polityk\u00f3w dociera\u0142a informacja, \u017ce jak nie wprowadz\u0105 monopolu pa\u0144stwowego, to Kreuger zrobi go na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119. Przej\u015bciowo ograniczaj\u0105c ceny swoich produkt\u00f3w tak, \u017ceby pozosta\u0142a polska konkurencja musia\u0142a zaraz zwin\u0105\u0107 swoje interesy.<\/p>\n\n\n\n<p>Rz\u0105d zdecydowa\u0142 wi\u0119c, \u017ce monopol powstanie i wydzier\u017cawi si\u0119 go szwedzkiej firmie, by \u2013 jak t\u0142umaczono \u2013 chroni\u0107 krajowy przemys\u0142 przed wpadni\u0119ciem w obce r\u0119ce. To wywo\u0142ywa\u0142o u\u015bmieszki i komentarze opozycji, ale te nie mog\u0142y nic zmieni\u0107. Najwa\u017cniejsza by\u0142a pono\u0107 proponowana po\u017cyczka, kt\u00f3r\u0105 nazywano \u201ezapa\u0142czan\u0105\u201d. Minister finans\u00f3w zaplanowa\u0142 ju\u017c jak j\u0105 wyda, wi\u0119c nie za bardzo chciano rozwa\u017ca\u0107, \u017ce mo\u017ce jej nie dosta\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p>Do tego alternatywy \u2013 opisuj\u0105 Zbigniew Landau i Jerzy Tomaszewski w ksi\u0105\u017cce \u201eAnonimowi w\u0142adcy\u201d \u2013 te\u017c nie by\u0142y r\u00f3\u017cowe. Pojawia\u0142y si\u0119 wtedy na przyk\u0142ad pomys\u0142y, \u017ce pieni\u0105dze po\u017cycz\u0105 nam Niemcy. A zrobi\u0105 to w zamian za nasz\u0105 zgod\u0119 na rewizj\u0119 granic.<\/p>\n\n\n\n<p>Monopol na zapa\u0142ki wygl\u0105da\u0142 lepiej.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Korupcja<\/h2>\n\n\n\n<p>By\u0142a to rzecz, kt\u00f3ra mia\u0142a sens w kr\u00f3tkim terminie. W d\u0142u\u017cszym \u2013 jak si\u0119 okaza\u0142o \u2013 mia\u0142a go mniej. Ale o tym za chwil\u0119, poniewa\u017c i w kr\u00f3tkim zrobiono jedn\u0105 bardzo niem\u0105dr\u0105 rzecz. Ot\u00f3\u017c Kreuger zaproponowa\u0142 po\u017cyczk\u0119 w wysoko\u015bci 6 milion\u00f3w dolar\u00f3w, ale by\u0142 got\u00f3w da\u0107 nawet 30 milion\u00f3w. I da\u0142by je, gdyby tylko dosta\u0142 tak\u0105 okazj\u0119. Nie dosta\u0142 jej jednak, bo nawet nie negocjowano kwoty. Bano si\u0119 sp\u0142oszy\u0107 w ten spos\u00f3b dawc\u0119 \u201eobcego kapita\u0142u\u201d. Inni si\u0119 nie bali i na przyk\u0142ad W\u0119gry, w kt\u00f3rych zrobiono to samo, dosta\u0142y od Kreugera 23 razy wi\u0119cej pieni\u0119dzy \u201ena mieszka\u0144ca\u201d. I tak mu si\u0119 to op\u0142aca\u0142o, wi\u0119c ch\u0119tnie po\u017cycza\u0142.<\/p>\n\n\n\n<p>Kiedy p\u00f3\u017aniej pr\u00f3bowano wyja\u015bnia\u0107, jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce akurat Polska nie wykorzysta\u0142a takiej okazji, zwr\u00f3cono uwag\u0119, \u017ce za wszystkim sta\u0142a \u201eomy\u0142ka\u201d ministerialnego urz\u0119dnika. Ten nazywa\u0142 si\u0119 Marian G\u0142owacki i w imieniu pa\u0144stwa podpisywa\u0142 przedwst\u0119pn\u0105 umow\u0119, kt\u00f3ra \u2013 m\u00f3wi\u0105c delikatnie \u2013 nie by\u0142a dla Polski korzystna. Do tego przetrzyma\u0142 papiery tak, \u017ceby dalej trafi\u0142y w momencie wygodnym dla Kreugera. W oczywisty spos\u00f3b zacz\u0119to wi\u0119c m\u00f3wi\u0107 o korupcji, ale kiedy sprawa trafi\u0142a do s\u0105du, to zdarzy\u0142o si\u0119 tak, \u017ce G\u0142owacki zmar\u0142.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Kreatywna ksi\u0119gowo\u015b\u0107<\/h2>\n\n\n\n<p>Bardzo wygodnie \u2013 musicie przyzna\u0107 \u2013 dla wszystkich zaanga\u017cowanych z wyj\u0105tkiem mo\u017ce tych Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy ju\u017c wkr\u00f3tce mieli zacz\u0105\u0107 dzieli\u0107 zapa\u0142ki na czworo. Zupe\u0142nie dos\u0142ownie. Sam monopol zbudowano bowiem tak, \u017ce interesu kraju nie by\u0142y chronione. A interes jego mieszka\u0144c\u00f3w zosta\u0142 przehandlowany za niewielk\u0105 dolarow\u0105 po\u017cyczk\u0119. Dok\u0142adnie to bowiem sprzedano, kiedy zgadzano si\u0119 na r\u00f3\u017cne propozycje Ivana Kreugera.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"372\" src=\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/themes\/breek\/assets\/images\/transparent.gif\" data-lazy=\"true\" data-src=\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/polski_monopol_zapalczany-1024x372.jpg\" alt=\"Polski Monopol Zapa\u0142czany\" class=\"wp-image-665\" data-srcset=\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/polski_monopol_zapalczany-1024x372.jpg 1024w, https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/polski_monopol_zapalczany-300x109.jpg 300w, https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/polski_monopol_zapalczany-768x279.jpg 768w, https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/polski_monopol_zapalczany-1536x558.jpg 1536w, https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/polski_monopol_zapalczany-2048x744.jpg 2048w, https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/polski_monopol_zapalczany-100x36.jpg 100w, https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/polski_monopol_zapalczany-700x254.jpg 700w, https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/polski_monopol_zapalczany-1600x581.jpg 1600w\" data-sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><sub>Polski Monopol Zapa\u0142czany. Fot. Domena Publiczna\/NAC.<\/sub><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>Kr\u00f3l Zapa\u0142ek bezwzgl\u0119dnie ogra\u0142 polskie w\u0142adze. Zrobiono wi\u0119c na przyk\u0142ad tak, \u017ce planowano kontrolowa\u0107 cen\u0119, ale punktem wyj\u015bcia dla tej kontroli by\u0142 1 lipca 1925 roku. Kreuger dominowa\u0142 ju\u017c wtedy na polskim rynku, wi\u0119c m\u00f3g\u0142 j\u0105 ustali\u0107 w zasadzie dowolnie. I tak w\u0142a\u015bnie zrobi\u0142 ustalaj\u0105c j\u0105 na poziomie 120 z\u0142otych za skrzyni\u0119, dzi\u0119ki czemu na ka\u017cdej z nich zarabia\u0142 p\u00f3\u017aniej blisko 80 z\u0142otych. Przy planowaniu rozlicze\u0144 zrobiono te\u017c takie \u201eniedopatrzenie\u201d, \u017ce wszystko oparto o skrzynie i pude\u0142ka, zapominaj\u0105c jednak ustali\u0107, ile w pude\u0142ku jest zapa\u0142ek. Szwed manipulowa\u0142 wi\u0119c tym tak, jak by\u0142o mu wygodnie. Do tego wpisano do umowy gwarantowany doch\u00f3d i uzale\u017cnienie op\u0142at dla skarbu pa\u0144stwa od zysk\u00f3w \u2013 tymi firma manipulowa\u0142a p\u00f3\u017aniej znacz\u0105co zawy\u017caj\u0105c koszty.<\/p>\n\n\n\n<p>Wpisano te\u017c do umowy obowi\u0105zek eksportu produkcji, dodaj\u0105c do niego nawet kar\u0119 finansow\u0105. Ale zrobiono to w taki spos\u00f3b, \u017ce kar\u0119 p\u0142aci\u0142 w po\u0142owie Kreuger, a w po\u0142owie\u2026 Skarb Pa\u0144stwa, co tworzy\u0142o sytuacj\u0119 i\u015bcie kabaretow\u0105. Szwedom op\u0142aca\u0142o si\u0119 nie eksportowa\u0107, bo byli sobie to wszystko w stanie pouk\u0142ada\u0107 ksi\u0119gowo tak, \u017ceby wyj\u015b\u0107 na swoje. A od produkowanych w Polsce zapa\u0142ek, woleli wywozi\u0107 z kraju surowiec \u2013 drewno.<\/p>\n\n\n\n<p>Kreuger zreszt\u0105 bardzo szybko zadba\u0142 o to, by zdoby\u0107 monopolistyczn\u0105 pozycj\u0119 tak\u017ce w ich wypadku. Jego trust przej\u0105\u0142 fabryk\u0119 chloranu potasu w Sosnowcu i doprowadzi\u0142 do tego, \u017ce \u201eRadocha\u201d \u2013 bo tak nazywa\u0142 si\u0119 ten zak\u0142ad \u2013 sta\u0142a si\u0119 jedynym producentem w kraju, dzi\u0119ki czemu kontrolowa\u0142 rynek jednego z g\u0142\u00f3wnych surowc\u00f3w potrzebnych do produkcji zapa\u0142ek. Pozwala\u0142o mu to tak\u017ce na obni\u017canie wykazywanych zysk\u00f3w i zmniejszanie kwot przekazywanych do Pa\u0144stwa z tytu\u0142u monopolu. Mechanizm by\u0142 bardzo prosty. <strong>Szwedzi podnosili cen\u0119 chloranu potasu w kontrolowanej przez siebie jedynej w Polsce fabryce i drogo sprzedawali go do\u2026 w\u0142asnych fabryk zapa\u0142ek.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><a href=\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/fabryka_zapalek_plomyk-scaled.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"761\" src=\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/themes\/breek\/assets\/images\/transparent.gif\" data-lazy=\"true\" data-src=\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/fabryka_zapalek_plomyk-1024x761.jpg\" alt=\"W tle wida\u0107 zabudowania fabryki zapa\u0142ek &quot;P\u0142omyk&quot; w Warszawie. Domena publiczna\/NAC.\" class=\"wp-image-667\" data-srcset=\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/fabryka_zapalek_plomyk-1024x761.jpg 1024w, https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/fabryka_zapalek_plomyk-300x223.jpg 300w, https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/fabryka_zapalek_plomyk-768x571.jpg 768w, https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/fabryka_zapalek_plomyk-1536x1142.jpg 1536w, https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/fabryka_zapalek_plomyk-2048x1523.jpg 2048w, https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/fabryka_zapalek_plomyk-100x74.jpg 100w, https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/fabryka_zapalek_plomyk-605x450.jpg 605w, https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/fabryka_zapalek_plomyk-1600x1189.jpg 1600w\" data-sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/a><figcaption class=\"wp-element-caption\"><sub>W tle wida\u0107 zabudowania fabryki zapa\u0142ek &#8222;P\u0142omyk&#8221; w Warszawie. Domena publiczna\/NAC.<\/sub><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>Te pierwsze zarabia\u0142y zadziwiaj\u0105co du\u017co, ale tymi kwotami nie trzeba by\u0142o si\u0119 z nikim dzieli\u0107. A te drugie notowa\u0142y przez to straty, co zmniejsza\u0142o nale\u017cno\u015bci dla Pa\u0144stwa. Polska wi\u0119c traci\u0142a na tym, ale Szwedzi \u2013 zarabiali. I to niema\u0142o. Tym bardziej, \u017ce Kreuger przej\u0105\u0142 te\u017c kontrol\u0119 nad najwa\u017cniejszym producentem drewna osikowego \u2013 firm\u0105 \u201eTrak\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Krocie p\u0142acili za to konsumenci.<\/p>\n\n\n\n<p>I nie mogli nawet uciec w \u201ezapalniczki\u201d, bo te wysoko opodatkowano, by zrobi\u0107 z nich towar luksusowy i zadba\u0107, \u017ceby nie sta\u0142y si\u0119 konkurencj\u0105 dla szwedzkiego monopolu.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Zapa\u0142ka na czworo<\/h2>\n\n\n\n<p>Szczeg\u00f3lnie, kiedy po wybuchu Wielkiego Kryzysu Szwed postanowi\u0142 wykorzysta\u0107 kolejne finansowe problemy II Rzeczpospolitej i przeprowadzi\u0142 tzw. drug\u0105 po\u017cyczk\u0119 zapa\u0142czan\u0105. Tej udzieli\u0142 w zamian za przed\u0142u\u017cenie monopolu oraz zmian\u0119 jego zasad. Mi\u0119dzy innymi ustalono podniesienie ceny pude\u0142ka zapa\u0142ek o ponad 30 procent przy jednoczesnym zmniejszeniu ich liczby w pude\u0142ku. <strong>T\u0119 ustalono na 48 i zapisano w tajnym aneksie<\/strong>, boj\u0105c si\u0119 by\u0107 mo\u017ce reakcji opinii publicznej. Realna podwy\u017cka wynios\u0142a wi\u0119c ponad 40 procent.<\/p>\n\n\n\n<p>I zaraz pojawi\u0142y si\u0119 efekty. Jakie? Cho\u0107by czarny rynek zapalniczek. Te przemycano do Polski z s\u0105siednich kraj\u00f3w na pot\u0119g\u0119. Szacunki m\u00f3wi\u0142y, \u017ce na pocz\u0105tku lat 30. by\u0142o ich w kraju kilka milion\u00f3w. Oczywi\u015bcie tylko tych nielegalnych \u2013 z przemytu. Dramatycznie spad\u0142a sprzeda\u017c zapa\u0142ek, kt\u00f3ra skurczy\u0142a si\u0119 o blisko 40 procent. W szczytowym momencie za pude\u0142ko zapa\u0142ek mo\u017cna by\u0142o kupi\u0107 blisko kilogram \u017cyta lub gazet\u0119. <strong>Du\u017co.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Zw\u0142aszcza w kraju n\u0119kanym przez kryzys. Ludzie ratowali si\u0119 wi\u0119c r\u00f3\u017cnymi sposobami. Po pierwsze rzeczywi\u015bcie <strong>dzielili zapa\u0142ki na czworo. <\/strong>Po drugie na wsiach wr\u00f3cono do tradycyjnej metody rozpalania ognia \u2013 huby. Wr\u00f3ci\u0142 te\u017c zwyczaj\u2026 \u201epo\u017cyczania sobie \u017caru\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Warunki drugiej umowy z korporacj\u0105 zapa\u0142czan\u0105 by\u0142y dla Polski tak z\u0142e, \u017ce znowu zacz\u0119to m\u00f3wi\u0107 o korupcji. I tym razem dosz\u0142o jednak do zaskakuj\u0105cej \u015bmierci, bo \u017cycie odebra\u0142 sobie radca prawny firmy w Polsce. Przynajmniej oficjalnie, bo nieoficjalnie uwa\u017cano jednak, \u017ce kto\u015b mu w tym pom\u00f3g\u0142, bo ten wiedzia\u0142 du\u017co i m\u00f3g\u0142 zagrozi\u0107 komu\u015b wa\u017cnemu.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><a href=\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/sprzedawcazapalek-scaled.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"746\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/themes\/breek\/assets\/images\/transparent.gif\" data-lazy=\"true\" data-src=\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/sprzedawcazapalek-746x1024.jpg\" alt=\"Sprzedawca zapa\u0142ek w 20-leciu mi\u0119dzywojennym. Domena Publiczna\/NAC\" class=\"wp-image-666\" data-srcset=\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/sprzedawcazapalek-746x1024.jpg 746w, https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/sprzedawcazapalek-219x300.jpg 219w, https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/sprzedawcazapalek-768x1054.jpg 768w, https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/sprzedawcazapalek-1119x1536.jpg 1119w, https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/sprzedawcazapalek-1492x2048.jpg 1492w, https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/sprzedawcazapalek-73x100.jpg 73w, https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/sprzedawcazapalek-328x450.jpg 328w, https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/sprzedawcazapalek-874x1200.jpg 874w, https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/sprzedawcazapalek-scaled.jpg 1865w\" data-sizes=\"auto, (max-width: 746px) 100vw, 746px\" \/><\/a><figcaption class=\"wp-element-caption\"><sub>Sprzedawca zapa\u0142ek w 20-leciu mi\u0119dzywojennym. Domena Publiczna\/NAC<\/sub><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">\u201eRozw\u00f3j\u201d polskiego przemys\u0142u<\/h2>\n\n\n\n<p>Tego jednak nie wiadomo na pewno. Na pewno wiadomo za to, jak monopol odbi\u0142 si\u0119 na polskim przemy\u015ble rozwojowi kt\u00f3rego mia\u0142 s\u0142u\u017cy\u0107. Ot\u00f3\u017c na koniec 20-lecia ca\u0142kiem nie\u017ale mia\u0142y si\u0119 zak\u0142ady dbaj\u0105ce o dostawy surowca dla zak\u0142ad\u00f3w pochodz\u0105cej ze Szwecji firmy.<\/p>\n\n\n\n<p>Na przyk\u0142ad \u201ePrzemys\u0142 osikowy\u201d, kt\u00f3ry produkowa\u0142 drewienka. Producent drewna osikowego te\u017c mia\u0142 si\u0119 dobrze. Surowce op\u0142aca\u0142o si\u0119 wywozi\u0107 bardziej ni\u017c zapa\u0142ki, bo w zyskach z tych ostatnich mia\u0142o sw\u00f3j udzia\u0142 pa\u0144stwo, kt\u00f3re ustanowi\u0142o monopol. Lepiej i op\u0142acalniej by\u0142o go omin\u0105\u0107 i nasze drewno przerobi\u0107 na zapa\u0142ki w zagranicznej fabryce. Poza tym firma za\u0142o\u017cona przez Kreugera zarabia\u0142a raczej na tym, \u017ce sprzedawa\u0142a drogo, ni\u017c na tym, \u017ce du\u017co. Monopole pozwala\u0142y jej bowiem ustala\u0107 ceny, a te uda\u0142o jej si\u0119 stworzy\u0107 w pe\u0142ni w 15 krajach. W wielu innych dominuj\u0105c znacz\u0105c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 rynku. W szczytowym momencie kontrolowa\u0142a oko\u0142o 80 procent \u015bwiatowego rynku zapa\u0142ek, co z pewno\u015bci\u0105 by\u0142o biznesowym sukcesem. Kt\u00f3ry osi\u0105gni\u0119to m. in. dzi\u0119ki lekcjom z polskiego poligonu.<\/p>\n\n\n\n<p>Cho\u0107 nie wiem czy akurat to powinno by\u0107 dla nas powodem do dumy.<\/p>\n\n\n\n<p>U nas bowiem efekt by\u0142 taki, \u017ce produkcja zapa\u0142ek spad\u0142a z 270 tysi\u0119cy skrzy\u0144 w 1923 roku i 170 tysi\u0119cy w 1929 do\u2026 77 tysi\u0119cy w 1938. Liczba fabryk spad\u0142a z 19 do czterech, a zatrudnienie z blisko 3 tys. do 805 os\u00f3b. To \u015bwietnie pokazuje, jak rozwin\u0105\u0142 si\u0119 nasz przemys\u0142 zapa\u0142czany dzi\u0119ki monopolowi. Do tego przesta\u0142 te\u017c cokolwiek eksportowa\u0107, bo pod koniec II Rzeczpospolitej za granic\u0119 sprzedawano <strong>dwie skrzynie zapa\u0142ek<\/strong> rocznie.<\/p>\n\n\n\n<p>Tak. <strong>DWIE.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ivar Kreuger stworzy\u0142 w 20-leciu gigantyczn\u0105 mi\u0119dzynarodow\u0105 korporacj\u0119 zapa\u0142czan\u0105. W 1911 roku zaczyna\u0142 od trzech fabryk w Szwecji, by 20 lat p\u00f3\u017aniej mie\u0107\u2026 80 procent&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":670,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[46],"tags":[52,43,44],"class_list":["post-661","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia","tag-gospodarka","tag-historia","tag-polska"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v22.9 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Tak \u201eKr\u00f3l Zapa\u0142ek\u201d skolonizowa\u0142 Polsk\u0119. By\u0142a boiskiem treningowym - ciekawy.blog<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/06\/14\/tak-krol-zapalek-skolonizowal-polske-byla-boiskiem-treningowym\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Tak \u201eKr\u00f3l Zapa\u0142ek\u201d skolonizowa\u0142 Polsk\u0119. By\u0142a boiskiem treningowym - ciekawy.blog\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Ivar Kreuger stworzy\u0142 w 20-leciu gigantyczn\u0105 mi\u0119dzynarodow\u0105 korporacj\u0119 zapa\u0142czan\u0105. W 1911 roku zaczyna\u0142 od trzech fabryk w Szwecji, by 20 lat p\u00f3\u017aniej mie\u0107\u2026 80 procent...\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/06\/14\/tak-krol-zapalek-skolonizowal-polske-byla-boiskiem-treningowym\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"ciekawy.blog\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/ciekawyblog\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-06-14T16:35:27+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-06-15T19:17:05+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/okladka_krueger.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1600\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"900\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tomasz Borejza\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@https:\/\/twitter.com\/TomaszBorejza\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@TomaszBorejza\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tomasz Borejza\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"13 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/06\/14\/tak-krol-zapalek-skolonizowal-polske-byla-boiskiem-treningowym\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/06\/14\/tak-krol-zapalek-skolonizowal-polske-byla-boiskiem-treningowym\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tomasz Borejza\",\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/#\/schema\/person\/b551c82e926e19708bc39c501aed74ab\"},\"headline\":\"Tak \u201eKr\u00f3l Zapa\u0142ek\u201d skolonizowa\u0142 Polsk\u0119. By\u0142a boiskiem treningowym\",\"datePublished\":\"2025-06-14T16:35:27+00:00\",\"dateModified\":\"2025-06-15T19:17:05+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/06\/14\/tak-krol-zapalek-skolonizowal-polske-byla-boiskiem-treningowym\/\"},\"wordCount\":2328,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/06\/14\/tak-krol-zapalek-skolonizowal-polske-byla-boiskiem-treningowym\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/okladka_krueger.jpg\",\"keywords\":[\"gospodarka\",\"historia\",\"polska\"],\"articleSection\":[\"Historia\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/06\/14\/tak-krol-zapalek-skolonizowal-polske-byla-boiskiem-treningowym\/\",\"url\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/06\/14\/tak-krol-zapalek-skolonizowal-polske-byla-boiskiem-treningowym\/\",\"name\":\"Tak \u201eKr\u00f3l Zapa\u0142ek\u201d skolonizowa\u0142 Polsk\u0119. By\u0142a boiskiem treningowym - ciekawy.blog\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/06\/14\/tak-krol-zapalek-skolonizowal-polske-byla-boiskiem-treningowym\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/06\/14\/tak-krol-zapalek-skolonizowal-polske-byla-boiskiem-treningowym\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/okladka_krueger.jpg\",\"datePublished\":\"2025-06-14T16:35:27+00:00\",\"dateModified\":\"2025-06-15T19:17:05+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/06\/14\/tak-krol-zapalek-skolonizowal-polske-byla-boiskiem-treningowym\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/06\/14\/tak-krol-zapalek-skolonizowal-polske-byla-boiskiem-treningowym\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/06\/14\/tak-krol-zapalek-skolonizowal-polske-byla-boiskiem-treningowym\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/okladka_krueger.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/okladka_krueger.jpg\",\"width\":1600,\"height\":900,\"caption\":\"Ivar Krueger Kr\u00f3l Zapa\u0142ek Polska\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/06\/14\/tak-krol-zapalek-skolonizowal-polske-byla-boiskiem-treningowym\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Tak \u201eKr\u00f3l Zapa\u0142ek\u201d skolonizowa\u0142 Polsk\u0119. By\u0142a boiskiem treningowym\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/\",\"name\":\"ciekawy.blog\",\"description\":\"Czytam dla was ciekawe ksi\u0105\u017cki\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/#organization\",\"name\":\"ciekawy.blog\",\"url\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Original-Logo.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Original-Logo.png\",\"width\":1996,\"height\":1721,\"caption\":\"ciekawy.blog\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/ciekawyblog\",\"https:\/\/x.com\/TomaszBorejza\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/#\/schema\/person\/b551c82e926e19708bc39c501aed74ab\",\"name\":\"Tomasz Borejza\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/82936aaa6e54e17cd81fbb4840fe137581fd98dfcfb5c6302c3e9c74f9d61941?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/82936aaa6e54e17cd81fbb4840fe137581fd98dfcfb5c6302c3e9c74f9d61941?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tomasz Borejza\"},\"description\":\"Dziennikarz naukowy. Wsp\u00f3\u0142autor kana\u0142u \\\"Rynek Krowoderski\\\". Cz\u0142onek European Federation For Science Journalism. Autor ksi\u0105\u017cki \u201eOdwo\u0142a\u0107 katastrof\u0119\u201d.\",\"sameAs\":[\"https:\/\/ciekawy.blog\",\"https:\/\/x.com\/https:\/\/twitter.com\/TomaszBorejza\"],\"url\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/author\/tomasz-borejza\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Tak \u201eKr\u00f3l Zapa\u0142ek\u201d skolonizowa\u0142 Polsk\u0119. By\u0142a boiskiem treningowym - ciekawy.blog","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/06\/14\/tak-krol-zapalek-skolonizowal-polske-byla-boiskiem-treningowym\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Tak \u201eKr\u00f3l Zapa\u0142ek\u201d skolonizowa\u0142 Polsk\u0119. By\u0142a boiskiem treningowym - ciekawy.blog","og_description":"Ivar Kreuger stworzy\u0142 w 20-leciu gigantyczn\u0105 mi\u0119dzynarodow\u0105 korporacj\u0119 zapa\u0142czan\u0105. W 1911 roku zaczyna\u0142 od trzech fabryk w Szwecji, by 20 lat p\u00f3\u017aniej mie\u0107\u2026 80 procent...","og_url":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/06\/14\/tak-krol-zapalek-skolonizowal-polske-byla-boiskiem-treningowym\/","og_site_name":"ciekawy.blog","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/ciekawyblog","article_published_time":"2025-06-14T16:35:27+00:00","article_modified_time":"2025-06-15T19:17:05+00:00","og_image":[{"width":1600,"height":900,"url":"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/okladka_krueger.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Tomasz Borejza","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@https:\/\/twitter.com\/TomaszBorejza","twitter_site":"@TomaszBorejza","twitter_misc":{"Napisane przez":"Tomasz Borejza","Szacowany czas czytania":"13 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/06\/14\/tak-krol-zapalek-skolonizowal-polske-byla-boiskiem-treningowym\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/06\/14\/tak-krol-zapalek-skolonizowal-polske-byla-boiskiem-treningowym\/"},"author":{"name":"Tomasz Borejza","@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/#\/schema\/person\/b551c82e926e19708bc39c501aed74ab"},"headline":"Tak \u201eKr\u00f3l Zapa\u0142ek\u201d skolonizowa\u0142 Polsk\u0119. By\u0142a boiskiem treningowym","datePublished":"2025-06-14T16:35:27+00:00","dateModified":"2025-06-15T19:17:05+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/06\/14\/tak-krol-zapalek-skolonizowal-polske-byla-boiskiem-treningowym\/"},"wordCount":2328,"publisher":{"@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/06\/14\/tak-krol-zapalek-skolonizowal-polske-byla-boiskiem-treningowym\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/okladka_krueger.jpg","keywords":["gospodarka","historia","polska"],"articleSection":["Historia"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/06\/14\/tak-krol-zapalek-skolonizowal-polske-byla-boiskiem-treningowym\/","url":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/06\/14\/tak-krol-zapalek-skolonizowal-polske-byla-boiskiem-treningowym\/","name":"Tak \u201eKr\u00f3l Zapa\u0142ek\u201d skolonizowa\u0142 Polsk\u0119. By\u0142a boiskiem treningowym - ciekawy.blog","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/06\/14\/tak-krol-zapalek-skolonizowal-polske-byla-boiskiem-treningowym\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/06\/14\/tak-krol-zapalek-skolonizowal-polske-byla-boiskiem-treningowym\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/okladka_krueger.jpg","datePublished":"2025-06-14T16:35:27+00:00","dateModified":"2025-06-15T19:17:05+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/06\/14\/tak-krol-zapalek-skolonizowal-polske-byla-boiskiem-treningowym\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/06\/14\/tak-krol-zapalek-skolonizowal-polske-byla-boiskiem-treningowym\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/06\/14\/tak-krol-zapalek-skolonizowal-polske-byla-boiskiem-treningowym\/#primaryimage","url":"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/okladka_krueger.jpg","contentUrl":"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/okladka_krueger.jpg","width":1600,"height":900,"caption":"Ivar Krueger Kr\u00f3l Zapa\u0142ek Polska"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/06\/14\/tak-krol-zapalek-skolonizowal-polske-byla-boiskiem-treningowym\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/ciekawy.blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Tak \u201eKr\u00f3l Zapa\u0142ek\u201d skolonizowa\u0142 Polsk\u0119. By\u0142a boiskiem treningowym"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/#website","url":"https:\/\/ciekawy.blog\/","name":"ciekawy.blog","description":"Czytam dla was ciekawe ksi\u0105\u017cki","publisher":{"@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ciekawy.blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/#organization","name":"ciekawy.blog","url":"https:\/\/ciekawy.blog\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Original-Logo.png","contentUrl":"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Original-Logo.png","width":1996,"height":1721,"caption":"ciekawy.blog"},"image":{"@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/ciekawyblog","https:\/\/x.com\/TomaszBorejza"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/#\/schema\/person\/b551c82e926e19708bc39c501aed74ab","name":"Tomasz Borejza","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/82936aaa6e54e17cd81fbb4840fe137581fd98dfcfb5c6302c3e9c74f9d61941?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/82936aaa6e54e17cd81fbb4840fe137581fd98dfcfb5c6302c3e9c74f9d61941?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tomasz Borejza"},"description":"Dziennikarz naukowy. Wsp\u00f3\u0142autor kana\u0142u \"Rynek Krowoderski\". Cz\u0142onek European Federation For Science Journalism. Autor ksi\u0105\u017cki \u201eOdwo\u0142a\u0107 katastrof\u0119\u201d.","sameAs":["https:\/\/ciekawy.blog","https:\/\/x.com\/https:\/\/twitter.com\/TomaszBorejza"],"url":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/author\/tomasz-borejza\/"}]}},"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/661","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=661"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/661\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":679,"href":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/661\/revisions\/679"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/670"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=661"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=661"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=661"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}