{"id":628,"date":"2025-04-03T11:11:13","date_gmt":"2025-04-03T11:11:13","guid":{"rendered":"https:\/\/ciekawy.blog\/?p=628"},"modified":"2025-04-03T11:16:15","modified_gmt":"2025-04-03T11:16:15","slug":"czy-stanislaw-lem-byl-komunistycznym-spiskiem-tak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/04\/03\/czy-stanislaw-lem-byl-komunistycznym-spiskiem-tak\/","title":{"rendered":"Czy Stanis\u0142aw Lem by\u0142 komunistycznym spiskiem? Tak twierdzi\u0142 tw\u00f3rca Blade Runnera"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Czy Stanis\u0142aw Lem by\u0142 wi\u0119cej ni\u017c jedn\u0105 osob\u0105? Spiskiem, kt\u00f3ry mia\u0142 pchn\u0105\u0107 ku komunizmowi ameryka\u0144sk\u0105 m\u0142odzie\u017c? Tak uwa\u017ca\u0142 Philip K. Dick. Cz\u0142owiek, kt\u00f3remu zawdzi\u0119czamy Blade Runnera i kt\u00f3rego idee zainspiraowa\u0142y Matrix. <\/strong><\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p>Kiedy drogi Stanis\u0142awa Lema i Philipa K. Dicka przeci\u0119\u0142y si\u0119 w latach 70., ten drugi uzna\u0142, \u017ce jego polski korespondencyjny kolega nie mo\u017ce by\u0107 jedn\u0105 osob\u0105. Postanowi\u0142 donie\u015b\u0107 o tym do FBI, kt\u00f3re przekonywa\u0142, \u017ce LEM to akronim, skr\u00f3t z nazwy jakiej\u015b podst\u0119pnej wschodnioeuropejskiej szajki komunistycznej, kt\u00f3ra wzi\u0119\u0142a na cel zachodni\u0105 m\u0142odzie\u017c. I z pomoc\u0105 literatury science-fiction pr\u00f3buje j\u0105 przekabaci\u0107. <\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Fantastyka naukowa z najwy\u017cszej p\u00f3\u0142ki<\/h2>\n\n\n\n<p>Philip K. Dick by\u0142 jednym z najwybitniejszych pisarzy science-fiction wszech czas\u00f3w. By\u0142 wizjonerem. Znanym ze \u015bwietnych ksi\u0105\u017cek, ale te\u017c ich filmowych adaptacji. To on napisa\u0142 \u201eBlade Runnera\u201d, kt\u00f3rego na ekranie zagra\u0142 Harrison Ford. Spod jego r\u0119ki wyszed\u0142 \u201eCz\u0142owiek z wysokiego zamku\u201d opowiadaj\u0105cy los alternatywnego \u015bwiata. Takiego, w kt\u00f3rym to Niemcy i Japonia wygra\u0142y II wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105, i wprowadzi\u0142y swoje porz\u0105dki. To on napisa\u0142 genialnego \u201eUbika\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Ksi\u0105\u017cki Dicka to nie by\u0142o science-fiction, jakim wyobra\u017ca go sobie wielu ludzi. Nie pisa\u0142 prostych bajek o robotach i kosmitach. Nie fascynowa\u0142y go kosmiczne podr\u00f3\u017ce i mi\u0119dzygwiezdne statki. Nie pisa\u0142 \u0142atwych czytade\u0142 przeznaczonych dla dzieci. Science-fiction Philipa K. Dicka to najlepsze wydanie gatunku.<\/p>\n\n\n\n<p>Takie, kt\u00f3re szuka odpowiedzi na pytania o natur\u0119 rzeczywisto\u015bci. O przysz\u0142o\u015b\u0107. O to, jak wp\u0142yw mo\u017ce mie\u0107 na ni\u0105 technologia, nauka i nowe umiej\u0119tno\u015bci zdobywane przez ludzi. Dick ca\u0142e \u017cycie szuka\u0142 w\u0142a\u015bnie alternatywnych \u015bwiat\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>A jednym z jego podstawowych pyta\u0144 by\u0142o \u201eCzy ja istnieje\u201d?<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"Stanis\u0142aw Lem nie istnia\u0142? Tw\u00f3rca Blade Runnera by\u0142 tego pewny\" width=\"720\" height=\"405\" data-lazy=\"true\" data-src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/3PduFd51fz4?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Objawienie 2-3-74<\/h2>\n\n\n\n<p>By znale\u017a\u0107 odpowied\u017a na dr\u0119cz\u0105ce go kwestie \u2013 a tak\u017ce u\u015bmierzy\u0107 nieco b\u00f3l zwi\u0105zany z do\u015bwiadczaniem choroby psychicznej i g\u0142osami pojawiaj\u0105cymi si\u0119 w jego g\u0142owie &#8211; eksperymentowa\u0142 ze \u015brodkami psychoaktywnymi, kt\u00f3re potrafi\u0142 dostraja\u0107, miesza\u0107 i zestawia\u0107. Pr\u00f3bowa\u0142 w ten spos\u00f3b zyska\u0107 nowe wgl\u0105dy w natur\u0119 \u015bwiata i w natur\u0119 rzeczywisto\u015bci. <\/p>\n\n\n\n<p>To ci\u0105g\u0142e mieszanie r\u00f3\u017cnych \u015brodk\u00f3w spowodowa\u0142o jednak, \u017ce kiedy w 1974 roku podczas wizyty i dentysty podano mu silny \u015brodek znieczulaj\u0105cy, Dick odjecha\u0142. Poczu\u0142 jak sp\u0142ywa na niego r\u00f3\u017cowa wi\u0105zka \u015bwiat\u0142a. Nazwa\u0142 to &#8222;OBJAWIENIEM 2-3-74\u201d i zacz\u0105\u0142 s\u0142ysze\u0107 g\u0142osy. Uzna\u0142, \u017ce otrzymuje wizje od pozaziemskiej sztucznej inteligencji o nazwie VALIS, kt\u00f3re zdradzaj\u0105 mu tajemnice rzeczywisto\u015bci \u2013 to, jak naprawd\u0119 zbudowany jest \u015bwiat.<\/p>\n\n\n\n<p>Niekiedy te wizje wywo\u0142ywa\u0142y przeb\u0142yski geniuszu.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Matrix<\/h2>\n\n\n\n<p>I na przyk\u0142ad w 1977 Dick odwiedzi\u0142 francuskie Metz, gdzie odbywa\u0142 si\u0119 festiwal science-fiction. Poproszono go tam o wyg\u0142oszenie wyk\u0142adu. Dick potraktowa\u0142 spraw\u0119 powa\u017cnie, poniewa\u017c Francja by\u0142a pierwszym krajem, w kt\u00f3rym czytelnicy potraktowali go powa\u017cnie. Du\u017co powa\u017cniej ni\u017c ci w USA, kt\u00f3rzy na og\u00f3\u0142 docenili go dopiero po \u015bmierci. Chcia\u0142 si\u0119 im wi\u0119c odwdzi\u0119czy\u0107 i opowiedzia\u0142 nie o swoich ksi\u0105\u017ckach, a o naturze \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n<p>Us\u0142yszeli wi\u0119c, \u017ce \u201e\u017cyjemy w rzeczywisto\u015bci zaprogramowanej komputerowo\u201d. Takiej, kt\u00f3r\u0105 zaprojektowa\u0142a jaka\u015b istota nadludzka. I kt\u00f3r\u0105 mo\u017ce w ka\u017cdej chwili zmieni\u0107. A kiedy to robi, kiedy co\u015b przeprogramowuje, to my doznajemy przyt\u0142aczaj\u0105ce wra\u017cenia deja vu. Prze\u017cywamy jaki\u015b moment ponownie.<\/p>\n\n\n\n<p>To w\u0142a\u015bnie ten wyk\u0142ad sta\u0142 si\u0119 podstaw\u0105 dla Matrixa.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Paranoik<\/h2>\n\n\n\n<p>Ale ze stanem Dicka, w kt\u00f3rym choroba psychiczna miesza\u0142a si\u0119 ze \u015brodkami psychoaktywnymi, przychodzi\u0142y nie tylko przeb\u0142yski geniuszu.<\/p>\n\n\n\n<p>Tak\u017ce \u2013 cz\u0119stsze nawet \u2013 momenty paranoi.<\/p>\n\n\n\n<p>Takie jak na przyk\u0142ad pomys\u0142, \u017ce Stanis\u0142aw Lem, z kt\u00f3rym d\u0142ugo korespondowa\u0142 jest tak naprawd\u0119 wymys\u0142em wschodnioeuropejskiego wywiadu, kt\u00f3ry z jego pomoc\u0105 prowadzi\u0142 w Stanach Zjednoczonych wojn\u0119 hybrydow\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p>O swoich pomys\u0142ach postanowi\u0142 nawet zawiadomi\u0107 FBI. Napisa\u0142 do s\u0142u\u017cb d\u0142ugi list-donos, w kt\u00f3rym wyja\u015bnia\u0142, \u017ce LEM to nie jest nazwisko, tylko akronim \u2013 skr\u00f3towa nazwa jakie\u015b wschodnioeuropejskiej grupy zajmuj\u0105cej si\u0119 propagand\u0105. Wyja\u015bnia\u0142, \u017ce wie o tym, poniewa\u017c Lem pisze w r\u00f3\u017cnych stylach i wydaje si\u0119 mie\u0107 dost\u0119p do wi\u0119kszej wiedzy naukowej ni\u017c jest typowa nawet dla grupy naukowc\u00f3w. Ta grupa z pomoc\u0105 literatury science-fiction mia\u0142a wp\u0142ywa\u0107 na opini\u0105 publiczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p>Jego donosu nie potraktowano jednak powa\u017cnie. By\u0107 mo\u017ce dlatego, \u017ce L.E.M. nie by\u0142 jedyn\u0105 grup\u0105, o kt\u00f3rej alarmowa\u0142. W innym li\u015bcie donosi\u0142, \u017ce istnieje skrajnie prawicowa grupa, kt\u00f3ra chcia\u0142a by w powie\u015bciach umieszcza\u0142 zakodowane wiadomo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Zderzenie z PRL?<\/h2>\n\n\n\n<p>Sk\u0105d u Dicka wzi\u0105\u0142 si\u0119 ten pomys\u0142? Pierwsze wyt\u0142umaczenie, kt\u00f3re si\u0119 nasuwa, jest oczywi\u015bcie takie, \u017ce zrodzi\u0142 si\u0119 w jego zaburzonej chorob\u0105 i \u015brodkami psychoaktywnymi \u015bwiadomo\u015bci. Ale jest te\u017c inne.<\/p>\n\n\n\n<p>Takie, \u017ce by\u0142a to reakcja na zderzenie z absurdami PRL-u. <\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/themes\/breek\/assets\/images\/transparent.gif\" data-lazy=\"true\" data-src=\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/kolejki_w_PRL-1024x1024.jpg\" alt=\"Kolejki w PRL. \u0179r\u00f3d\u0142o: Narodowe Archiwum Cyfrowe.\" class=\"wp-image-636\" data-srcset=\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/kolejki_w_PRL-1024x1024.jpg 1024w, https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/kolejki_w_PRL-300x300.jpg 300w, https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/kolejki_w_PRL-150x150.jpg 150w, https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/kolejki_w_PRL-768x768.jpg 768w, https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/kolejki_w_PRL-1536x1536.jpg 1536w, https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/kolejki_w_PRL-2048x2048.jpg 2048w, https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/kolejki_w_PRL-100x100.jpg 100w, https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/kolejki_w_PRL-450x450.jpg 450w, https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/kolejki_w_PRL-120x120.jpg 120w, https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/kolejki_w_PRL-1200x1200.jpg 1200w\" data-sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><sub>Kolejki w PRL. \u0179r\u00f3d\u0142o: Narodowe Archiwum Cyfrowe.<\/sub><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>Wojciech Orli\u0144ski w biografii Lema opisa\u0142, jak dosz\u0142o do konfliktu na linii Dick \u2013 Lem. Zwracaj\u0105c uwag\u0119, \u017ce gospodarki PRL nie zrozumia\u0142aby nawet zdrowa psychicznie osoba, a co dopiero m\u00f3wi\u0107 o paranoiku, kt\u00f3ry nawi\u0105za\u0142 kontakt ze sztuczn\u0105 inteligencj\u0105 z kosmosu.<\/p>\n\n\n\n<p>Ot\u00f3\u017c na pocz\u0105tku lat 70. ubieg\u0142ego wieku w r\u0119ce Lema wpad\u0142a ksi\u0105\u017cka \u201eUbik\u201d. Lem uzna\u0142, \u017ce ch\u0119tnie wyda\u0142by j\u0105 w Polsce i dogada\u0142 si\u0119 z Wydawnictwem Literackim. Z tym by\u0142 jednak taki problem, \u017ce nie mog\u0142o p\u0142aci\u0107 w dolarach. Ani jakiejkolwiek innej zachodniej walucie. Lem pocz\u0105tkowo nie widzia\u0142 problemu \u2013 sam zna\u0142 ten schemat z Bloku Wschodniego. I rozwi\u0105zywano to tak, \u017ce jecha\u0142 do takiego kraju, pobiera\u0142 wyp\u0142at\u0119 w czechos\u0142owackich koronach lub rublach i wydawa\u0142 na miejscu. Inni robili tak samo. Czasami wydaj\u0105c na rzeczy i wracaj\u0105c do siebie w futrze. A czasami na balety.<\/p>\n\n\n\n<p>Dicka to jednak nie urz\u0105dza\u0142o, bo by\u0142 nie tylko narkomanem, ale te\u017c bankrutem, kt\u00f3ry mia\u0142 wiecznie nieuregulowane d\u0142ugi. Potrzebowa\u0142 got\u00f3wki, wi\u0119c kombinowali. <\/p>\n\n\n\n<p>Pad\u0142a na przyk\u0142ad propozycja, by Lem oddawa\u0142 Dickowi swoje dolarowe honoraria w USA, w zamian za z\u0142ot\u00f3wkowe honoraria Dicka w PRL. By\u0142o to jednak nielegalne. A tak\u017ce nieop\u0142acalne, bo dolary by\u0142y w PRL na wag\u0119 z\u0142ota, nie z\u0142ot\u00f3wek. P\u00f3\u017aniej Dick uzna\u0142, \u017ce mo\u017ce i przyleci po z\u0142ot\u00f3wki, ale chcia\u0142 wiedzie\u0107, ile ich b\u0119dzie. Tego Lem nie m\u00f3g\u0142 mu jednak powiedzie\u0107, bo honorarium zale\u017ca\u0142o od nak\u0142adu, a nak\u0142ad od\u2026 przydzia\u0142u papieru z ministerstwa. Nie od tego, czy ksi\u0105\u017cki si\u0119 sprzedadz\u0105. Amerykanin nie m\u00f3g\u0142 tego za nic zrozumie\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"Mia\u0142 by\u0107 gwiazd\u0105. Wytrzyma\u0142 w Polsce trzy miesi\u0105ce i UCIEK\u0141\" width=\"720\" height=\"405\" data-lazy=\"true\" data-src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/B9cI0whb-fs?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>Najpierw wi\u0119c zerwa\u0142 korespondencj\u0119 z Lemem, a p\u00f3\u017aniej doni\u00f3s\u0142 na niego do FBI. Cho\u0107 w gruncie rzeczy, doni\u00f3s\u0142 nie na cz\u0142owieka. Doni\u00f3s\u0142 na L.E.M. T\u0119 tajn\u0105, wschodnioeuropejsk\u0105 kom\u00f3rk\u0119 propagandow\u0105.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Lem zbyt m\u0105dry by istnie\u0107?!<\/h2>\n\n\n\n<p>Troch\u0119 trudno si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce Dick nie m\u00f3g\u0142 uwierzy\u0107, \u017ce to wszystko jest prawd\u0105, a nie Matrixem. Prawda? Wielu Polak\u00f3w uwa\u017ca\u0142o wtedy dok\u0142adnie to samo.<\/p>\n\n\n\n<p>Tym bardziej, \u017ce Lem te\u017c by\u0142 postaci\u0105 nie z tego \u015bwiata. I nie chodzi nawet o to, jakie pisa\u0142 ksi\u0105\u017cki \u2013 cho\u0107 te s\u0105 dla wielu arcydzie\u0142ami. Bardziej o to, jak trafnie ocenia\u0142 rzeczywisto\u015b\u0107 i to, co mo\u017ce si\u0119 wydarzy\u0107. A robi\u0142 to naprawd\u0119 fenomenalnie. I \u0142\u0105cz\u0105c wiedz\u0119 z wielu dyscyplin naukowych. Mo\u017ce rzeczywi\u015bcie zbyt wielu, by wierzy\u0107, \u017ce tak m\u0105dry go\u015b\u0107 mo\u017ce by\u0107 jedn\u0105 osob\u0105? &nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Ja na przyk\u0142ad przegrzeba\u0142em ostatnio jego felietony z wczesnych lat 90., kt\u00f3re pisa\u0142 dla PC World Magazine Opisywa\u0142 w nich mi\u0119dzy innymi swoje przewidywania dotycz\u0105ce przysz\u0142o\u015bci Internetu, o kt\u00f3rym dowiedzia\u0142 si\u0119 niewiele wcze\u015bniej. I ze szczeg\u00f3\u0142ami opisa\u0142, jak utoniemy w potopie informacyjnym, kt\u00f3ry przegrzeje nasz\u0105 zdolno\u015b\u0107 przetwarzania informacji i utopii nas w dezinformacji oraz chorobach wywo\u0142anych sp\u0142yceniem mi\u0119dzyludzkich relacji. Opis jest bardzo trafny. A tak\u017ce bardzo ciekawy, bo pisany w czasie optymizmu dotycz\u0105cego sieci.<\/p>\n\n\n\n<p>Lem nie trafi\u0142 w\u0142a\u015bciwie tylko w sprawie zakup\u00f3w ubra\u0144 i but\u00f3w w sieci, o kt\u00f3ry pisa\u0142, \u017ce si\u0119 nie przyjm\u0105, bo ludzie musz\u0105 je najpierw przymierzy\u0107.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Chiny wykorzystuj\u0105 Cixina Liu<\/h2>\n\n\n\n<p>Ale ta historia ma jeszcze jeden bardzo ciekawy w\u0105tek. To jak du\u017cy wp\u0142yw mo\u017ce mie\u0107 literatura fantastyczno naukowa i jak wa\u017cna bywa dla polityki. Cz\u0119sto lekcewa\u017cona buduje scenariusze alternatywnego \u015bwiata i mo\u017cliwe scenariusze przysz\u0142o\u015bci. To w niej cz\u0119sto rodz\u0105 si\u0119 wynalazki, kt\u00f3re dopiero trzeba wymy\u015bli\u0107. To ona opowiada o tym, jak \u015bwiat mo\u017ce wygl\u0105da\u0107 i rozbudza wyobra\u017anie.<\/p>\n\n\n\n<p>I s\u0105 kraje, kt\u00f3re s\u0105 tego \u015bwiadome. Ostatnio s\u0105 takim na przyk\u0142ad Chiny, w kt\u00f3rych ho\u0142ubiony jest Cixin Liu \u2013 autor Problemu Trzech Cia\u0142. To autor wybitny, m\u00f3wi\u0105cy otwarcie o tym, \u017ce inspirowa\u0142 si\u0119 Lemem, wi\u0119c nie dziwi, \u017ce podsuwa si\u0119 go dzieciom i ekranizuje jego powie\u015bci. Cho\u0107 robi si\u0119 to z zupe\u0142nie innego powodu. Robi si\u0119 to nie dlatego, \u017ce pisze dobrze. Dobrze pisze wielu ludzi. Tylko przez to co pisze. <\/p>\n\n\n\n<p>A w jego powie\u015bciach s\u0105 dwa powtarzaj\u0105ce si\u0119 motywy. Jednym jest wy\u015bcig technologiczny Chin z USA, w kt\u00f3rym Stany zachowuj\u0105 si\u0119 cz\u0119sto nieetycznie i wykradaj\u0105 wynalazki chi\u0144skich naukowc\u00f3w. Drugim konflikt zbrojny tych dw\u00f3ch kraj\u00f3w. W tym Chiny mog\u0105 pokona\u0107 graj\u0105cego nieuczciwie wroga dzi\u0119ki technologii.<\/p>\n\n\n\n<p>Mo\u017cna to oczywi\u015bcie ignorowa\u0107, ale kiedy partia w kraju takim jak Chiny, dba o to, by taki autor trafia\u0142 do szk\u00f3\u0142, to jasne jest, \u017ce ma w tym cel gospodarczy i polityczny. Taki, by sk\u0142ania\u0107 m\u0142odych ludzi do wybierania zawod\u00f3w in\u017cynieryjnych oraz uczelni wojskowych. &nbsp;Oraz oswaja\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo z mo\u017cliwym konfliktem.<\/p>\n\n\n\n<p>Co akurat nie jest dobr\u0105 wiadomo\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p>Widzicie wi\u0119c, \u017ce cho\u0107 Dicka dr\u0119czy\u0142a paranoja i z Lemem trafi\u0142 jak kul\u0105 w p\u0142ot, to jednak by\u0142a w tych spostrze\u017ceniach ob\u0142\u0105kanego umys\u0142u, b\u0142yskotliwo\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p>Przeb\u0142ysk, kt\u00f3ry pozwala\u0142 dostrzec to, co umyka wielu \u2013 tak\u017ce politykom i naukowcom.<\/p>\n\n\n\n<p><sub>Fot. Wikimedia\/Creative Commons.<\/sub><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Czy Stanis\u0142aw Lem by\u0142 wi\u0119cej ni\u017c jedn\u0105 osob\u0105? Spiskiem, kt\u00f3ry mia\u0142 pchn\u0105\u0107 ku komunizmowi ameryka\u0144sk\u0105 m\u0142odzie\u017c? Tak uwa\u017ca\u0142 Philip K. Dick. Cz\u0142owiek, kt\u00f3remu zawdzi\u0119czamy Blade&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":630,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[46],"tags":[43,53,54],"class_list":["post-628","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia","tag-historia","tag-literatura","tag-stanislaw-lem"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v22.9 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Czy Stanis\u0142aw Lem by\u0142 komunistycznym spiskiem? Tak twierdzi\u0142 tw\u00f3rca Blade Runnera - ciekawy.blog<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/04\/03\/czy-stanislaw-lem-byl-komunistycznym-spiskiem-tak\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Czy Stanis\u0142aw Lem by\u0142 komunistycznym spiskiem? Tak twierdzi\u0142 tw\u00f3rca Blade Runnera - ciekawy.blog\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Czy Stanis\u0142aw Lem by\u0142 wi\u0119cej ni\u017c jedn\u0105 osob\u0105? Spiskiem, kt\u00f3ry mia\u0142 pchn\u0105\u0107 ku komunizmowi ameryka\u0144sk\u0105 m\u0142odzie\u017c? Tak uwa\u017ca\u0142 Philip K. Dick. Cz\u0142owiek, kt\u00f3remu zawdzi\u0119czamy Blade...\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/04\/03\/czy-stanislaw-lem-byl-komunistycznym-spiskiem-tak\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"ciekawy.blog\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/ciekawyblog\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-04-03T11:11:13+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-04-03T11:16:15+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/lem_okladka.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2000\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1125\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tomasz Borejza\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@https:\/\/twitter.com\/TomaszBorejza\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@TomaszBorejza\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tomasz Borejza\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"9 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/04\/03\/czy-stanislaw-lem-byl-komunistycznym-spiskiem-tak\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/04\/03\/czy-stanislaw-lem-byl-komunistycznym-spiskiem-tak\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tomasz Borejza\",\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/#\/schema\/person\/b551c82e926e19708bc39c501aed74ab\"},\"headline\":\"Czy Stanis\u0142aw Lem by\u0142 komunistycznym spiskiem? Tak twierdzi\u0142 tw\u00f3rca Blade Runnera\",\"datePublished\":\"2025-04-03T11:11:13+00:00\",\"dateModified\":\"2025-04-03T11:16:15+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/04\/03\/czy-stanislaw-lem-byl-komunistycznym-spiskiem-tak\/\"},\"wordCount\":1755,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/04\/03\/czy-stanislaw-lem-byl-komunistycznym-spiskiem-tak\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/lem_okladka.jpg\",\"keywords\":[\"historia\",\"literatura\",\"Stanis\u0142aw Lem\"],\"articleSection\":[\"Historia\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/04\/03\/czy-stanislaw-lem-byl-komunistycznym-spiskiem-tak\/\",\"url\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/04\/03\/czy-stanislaw-lem-byl-komunistycznym-spiskiem-tak\/\",\"name\":\"Czy Stanis\u0142aw Lem by\u0142 komunistycznym spiskiem? Tak twierdzi\u0142 tw\u00f3rca Blade Runnera - ciekawy.blog\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/04\/03\/czy-stanislaw-lem-byl-komunistycznym-spiskiem-tak\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/04\/03\/czy-stanislaw-lem-byl-komunistycznym-spiskiem-tak\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/lem_okladka.jpg\",\"datePublished\":\"2025-04-03T11:11:13+00:00\",\"dateModified\":\"2025-04-03T11:16:15+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/04\/03\/czy-stanislaw-lem-byl-komunistycznym-spiskiem-tak\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/04\/03\/czy-stanislaw-lem-byl-komunistycznym-spiskiem-tak\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/04\/03\/czy-stanislaw-lem-byl-komunistycznym-spiskiem-tak\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/lem_okladka.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/lem_okladka.jpg\",\"width\":2000,\"height\":1125,\"caption\":\"Stanis\u0142aw Lem\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/04\/03\/czy-stanislaw-lem-byl-komunistycznym-spiskiem-tak\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Czy Stanis\u0142aw Lem by\u0142 komunistycznym spiskiem? Tak twierdzi\u0142 tw\u00f3rca Blade Runnera\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/\",\"name\":\"ciekawy.blog\",\"description\":\"Czytam dla was ciekawe ksi\u0105\u017cki\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/#organization\",\"name\":\"ciekawy.blog\",\"url\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Original-Logo.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Original-Logo.png\",\"width\":1996,\"height\":1721,\"caption\":\"ciekawy.blog\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/ciekawyblog\",\"https:\/\/x.com\/TomaszBorejza\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/#\/schema\/person\/b551c82e926e19708bc39c501aed74ab\",\"name\":\"Tomasz Borejza\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/82936aaa6e54e17cd81fbb4840fe137581fd98dfcfb5c6302c3e9c74f9d61941?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/82936aaa6e54e17cd81fbb4840fe137581fd98dfcfb5c6302c3e9c74f9d61941?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tomasz Borejza\"},\"description\":\"Dziennikarz naukowy. Wsp\u00f3\u0142autor kana\u0142u \\\"Rynek Krowoderski\\\". Cz\u0142onek European Federation For Science Journalism. Autor ksi\u0105\u017cki \u201eOdwo\u0142a\u0107 katastrof\u0119\u201d.\",\"sameAs\":[\"https:\/\/ciekawy.blog\",\"https:\/\/x.com\/https:\/\/twitter.com\/TomaszBorejza\"],\"url\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/author\/tomasz-borejza\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Czy Stanis\u0142aw Lem by\u0142 komunistycznym spiskiem? Tak twierdzi\u0142 tw\u00f3rca Blade Runnera - ciekawy.blog","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/04\/03\/czy-stanislaw-lem-byl-komunistycznym-spiskiem-tak\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Czy Stanis\u0142aw Lem by\u0142 komunistycznym spiskiem? Tak twierdzi\u0142 tw\u00f3rca Blade Runnera - ciekawy.blog","og_description":"Czy Stanis\u0142aw Lem by\u0142 wi\u0119cej ni\u017c jedn\u0105 osob\u0105? Spiskiem, kt\u00f3ry mia\u0142 pchn\u0105\u0107 ku komunizmowi ameryka\u0144sk\u0105 m\u0142odzie\u017c? Tak uwa\u017ca\u0142 Philip K. Dick. Cz\u0142owiek, kt\u00f3remu zawdzi\u0119czamy Blade...","og_url":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/04\/03\/czy-stanislaw-lem-byl-komunistycznym-spiskiem-tak\/","og_site_name":"ciekawy.blog","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/ciekawyblog","article_published_time":"2025-04-03T11:11:13+00:00","article_modified_time":"2025-04-03T11:16:15+00:00","og_image":[{"width":2000,"height":1125,"url":"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/lem_okladka.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Tomasz Borejza","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@https:\/\/twitter.com\/TomaszBorejza","twitter_site":"@TomaszBorejza","twitter_misc":{"Napisane przez":"Tomasz Borejza","Szacowany czas czytania":"9 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/04\/03\/czy-stanislaw-lem-byl-komunistycznym-spiskiem-tak\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/04\/03\/czy-stanislaw-lem-byl-komunistycznym-spiskiem-tak\/"},"author":{"name":"Tomasz Borejza","@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/#\/schema\/person\/b551c82e926e19708bc39c501aed74ab"},"headline":"Czy Stanis\u0142aw Lem by\u0142 komunistycznym spiskiem? Tak twierdzi\u0142 tw\u00f3rca Blade Runnera","datePublished":"2025-04-03T11:11:13+00:00","dateModified":"2025-04-03T11:16:15+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/04\/03\/czy-stanislaw-lem-byl-komunistycznym-spiskiem-tak\/"},"wordCount":1755,"publisher":{"@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/04\/03\/czy-stanislaw-lem-byl-komunistycznym-spiskiem-tak\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/lem_okladka.jpg","keywords":["historia","literatura","Stanis\u0142aw Lem"],"articleSection":["Historia"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/04\/03\/czy-stanislaw-lem-byl-komunistycznym-spiskiem-tak\/","url":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/04\/03\/czy-stanislaw-lem-byl-komunistycznym-spiskiem-tak\/","name":"Czy Stanis\u0142aw Lem by\u0142 komunistycznym spiskiem? Tak twierdzi\u0142 tw\u00f3rca Blade Runnera - ciekawy.blog","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/04\/03\/czy-stanislaw-lem-byl-komunistycznym-spiskiem-tak\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/04\/03\/czy-stanislaw-lem-byl-komunistycznym-spiskiem-tak\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/lem_okladka.jpg","datePublished":"2025-04-03T11:11:13+00:00","dateModified":"2025-04-03T11:16:15+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/04\/03\/czy-stanislaw-lem-byl-komunistycznym-spiskiem-tak\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/04\/03\/czy-stanislaw-lem-byl-komunistycznym-spiskiem-tak\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/04\/03\/czy-stanislaw-lem-byl-komunistycznym-spiskiem-tak\/#primaryimage","url":"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/lem_okladka.jpg","contentUrl":"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/lem_okladka.jpg","width":2000,"height":1125,"caption":"Stanis\u0142aw Lem"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/04\/03\/czy-stanislaw-lem-byl-komunistycznym-spiskiem-tak\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/ciekawy.blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Czy Stanis\u0142aw Lem by\u0142 komunistycznym spiskiem? Tak twierdzi\u0142 tw\u00f3rca Blade Runnera"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/#website","url":"https:\/\/ciekawy.blog\/","name":"ciekawy.blog","description":"Czytam dla was ciekawe ksi\u0105\u017cki","publisher":{"@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ciekawy.blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/#organization","name":"ciekawy.blog","url":"https:\/\/ciekawy.blog\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Original-Logo.png","contentUrl":"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Original-Logo.png","width":1996,"height":1721,"caption":"ciekawy.blog"},"image":{"@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/ciekawyblog","https:\/\/x.com\/TomaszBorejza"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/#\/schema\/person\/b551c82e926e19708bc39c501aed74ab","name":"Tomasz Borejza","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/82936aaa6e54e17cd81fbb4840fe137581fd98dfcfb5c6302c3e9c74f9d61941?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/82936aaa6e54e17cd81fbb4840fe137581fd98dfcfb5c6302c3e9c74f9d61941?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tomasz Borejza"},"description":"Dziennikarz naukowy. Wsp\u00f3\u0142autor kana\u0142u \"Rynek Krowoderski\". Cz\u0142onek European Federation For Science Journalism. Autor ksi\u0105\u017cki \u201eOdwo\u0142a\u0107 katastrof\u0119\u201d.","sameAs":["https:\/\/ciekawy.blog","https:\/\/x.com\/https:\/\/twitter.com\/TomaszBorejza"],"url":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/author\/tomasz-borejza\/"}]}},"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/628","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=628"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/628\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":637,"href":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/628\/revisions\/637"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/630"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=628"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=628"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=628"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}