{"id":619,"date":"2025-01-09T09:42:40","date_gmt":"2025-01-09T09:42:40","guid":{"rendered":"https:\/\/ciekawy.blog\/?p=619"},"modified":"2025-01-09T09:45:55","modified_gmt":"2025-01-09T09:45:55","slug":"henry-ulezapomniany-aferzysta-okradl-polske-na-miliony-dolarow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2025\/01\/09\/henry-ulezapomniany-aferzysta-okradl-polske-na-miliony-dolarow\/","title":{"rendered":"Zapomniany aferzysta. Okrad\u0142 Polsk\u0119 na miliony dolar\u00f3w"},"content":{"rendered":"\n

Henry Ulen nie ma nawet swojego has\u0142a w polskiej Wikipedii. A szkoda, bo zas\u0142u\u017cy\u0142 na nie, jak niewielu innych. Nie tylko by\u0142 sprawc\u0105 jednego z najwi\u0119kszych przekr\u0119t\u00f3w w historii polskiego samorz\u0105du, ale te\u017c postaci\u0105 bardzo pouczaj\u0105c\u0105. Ulen dzia\u0142a\u0142 w 20-leciu mi\u0119dzywojenny i naci\u0105gn\u0105\u0142 polskie miasta na miliony dolar\u00f3w. Niekt\u00f3re z nich zbiera\u0142y si\u0119 przez dziesi\u0119ciolecia. W innych skutki afery da si\u0119 dostrzec do dzi\u015b.<\/strong><\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Kiedy w Cz\u0119stochowie budowano wodoci\u0105gi i kanalizacj\u0119, to jej koszt wyni\u00f3s\u0142 123 z\u0142ote na osob\u0119. Jednak gdy robi\u0142 to Grudzi\u0105dz, to samorz\u0105d zap\u0142aci\u0142 jedynie 23,7 z\u0142otego. Sk\u0105d ta r\u00f3\u017cnica? Cz\u0119stochowa budowa\u0142a je we wsp\u00f3\u0142pracy z Henrym Ulenem. Grudzi\u0105dz nie. A Cz\u0119stochowa nie by\u0142a tutaj wyj\u0105tkiem, bo tzw. miast \u201eulenowskich\u201d by\u0142o w 20-leciu o wiele wi\u0119cej. Na przyk\u0142ad kiedy w Piotrkowie w 1937 roku podliczono warto\u015b\u0107 inwestycji, kt\u00f3re zbudowano we wsp\u00f3\u0142pracy z Amerykaninem, to wysz\u0142y 3 miliony z\u0142otych. Du\u017co czy ma\u0142o, zapytacie zapewne? Raczej ma\u0142o, kiedy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce kosztowa\u0142y 12 milion\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Na pierwszy rzut oka wida\u0107 wi\u0119c, \u017ce kto\u015b tutaj krad\u0142. Ale kto i w  jaki spos\u00f3b?<\/p>\n\n\n\n

Rz\u0105d bierze \u201echwil\u00f3wk\u0119\u201d<\/h2>\n\n\n\n

Nie robi\u0142 tego samorz\u0105d. Przekr\u0119t by\u0142 zorganizowany na wy\u017cszym poziomie i opiera\u0142 si\u0119 na wykorzystaniu s\u0142abej mi\u0119dzynarodowej i gospodarczej sytuacji Polski. By\u0142o tak, \u017ce Polska zaraz po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci w 1918 roku musia\u0142a mierzy\u0107 si\u0119 z wojn\u0105 polsko-bolszewick\u0105. To powodowa\u0142o ogromne potrzeby finansowe, o zaspokojenie kt\u00f3rych by\u0142o jednak trudno. Pa\u0144stwo wydawa\u0142o wi\u0119c du\u017co, ale zarabia\u0142o ma\u0142o. By\u0142 to jeden z powod\u00f3w hiperinflacji, kt\u00f3ra dopad\u0142a kraj we wczesnych latach 20. Ta z kolei wymusi\u0142a dzia\u0142ania maj\u0105ce ustabilizowa\u0107 z\u0142ot\u00f3wk\u0119, do czego by\u0142o potrzebne jak najwi\u0119cej twardej waluty.<\/p>\n\n\n\n

Dolary \u015bwietnie si\u0119 nadawa\u0142y do tej roli, ale by\u0142o o nie trudno. M\u0142ode pa\u0144stwo z widocznymi problemami gospodarczymi i trudn\u0105 sytuacj\u0105 geopolityczn\u0105 uchodzi\u0142o za ryzykownego po\u017cyczkobiorc\u0119. Powa\u017cne instytucje finansowe odmawia\u0142y wi\u0119c jego pro\u015bbom. Rz\u0105d szuka\u0142 metod, by zmieni\u0107 odbi\u00f3r kraju i pr\u00f3bowa\u0142 zrobi\u0107 to, \u015bci\u0105gaj\u0105c do Polski jakikolwiek zagraniczny kapita\u0142. Kiedy wi\u0119c Henry Ulen pojawi\u0142 si\u0119 z propozycj\u0105 kredytu, nie patrzono zbyt dok\u0142adnie na jego warunki. Po pierwsze liczono na to, \u017ce wydanie pieni\u0119dzy na jakiekolwiek inwestycje zapewni ludziom potrzebn\u0105 prac\u0119. A po drugie \u2013 i w tamtej chwili wa\u017cniejsze \u2013 uwa\u017cano, \u017ce je\u017celi uda si\u0119 pozyska\u0107 z zagranicy pierwsze pieni\u0105dze, nawet na lichwiarskich warunkach, to wzro\u015bnie zaufanie do kraju.<\/p>\n\n\n\n

I w \u015blad za nimi pojawi\u0105 si\u0119 inni inwestorzy oraz powa\u017cne instytucje finansowe gotowe zaspokaja\u0107 jego poka\u017ane potrzeby kredytowe. Po\u017cyczka od Ulena nie mog\u0142a jednak zbudowa\u0107 obrazu kraju, z kt\u00f3rym<\/strong> robi si\u0119 powa\u017cne interesy. Pokazywa\u0142a raczej, \u017ce Polska to kraj, na kt\u00f3rym<\/strong> mo\u017cna bardzo \u0142atwo si\u0119 wzbogaci\u0107 robi\u0105c bardzo zyskowne przekr\u0119ty.<\/p>\n\n\n\n

\u017baden rozs\u0105dnie my\u015bl\u0105cy cz\u0142owiek nie zgodzi\u0142by si\u0119 na warunki Ulena.<\/p>\n\n\n\n

Ulen po\u017cycza, Ulen buduje<\/h2>\n\n\n\n

Pierwsze umowy mi\u0119dzy Polsk\u0105, samorz\u0105dami oraz Henrym Ulenem podpisano w 1924 roku. Pieni\u0105dze mia\u0142y zosta\u0107 przeznaczone na inwestycje w infrastruktur\u0119 kilku miast. Planowano budowa\u0107 g\u0142\u00f3wnie wodoci\u0105gi i kanalizacj\u0119. Wybranymi miastami by\u0142y Piotrk\u00f3w, Cz\u0119stochowa, Radom i Lublin. Wtedy uwa\u017cano, \u017ce te samorz\u0105dy s\u0105 szcz\u0119\u015bciarzami. Szybko okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nic bardziej mylnego. Wa\u017cniejsze od tego, \u017ce si\u0119 buduje, by\u0142o bowiem to kto<\/strong> i jak<\/strong> buduje. A rzecz zorganizowano w skr\u00f3cie<\/strong> tak, \u017ce za pieni\u0105dze po\u017cyczone od Ulena, budowa\u0142a firma Ulena, kt\u00f3ra zarabia\u0142a tym wi\u0119cej, im wi\u0119cej wyda\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Co mog\u0142o p\u00f3j\u015b\u0107 nie tak? Prawda? Opisuj\u0105c to w wersji rozszerzonej, ca\u0142y szwindel opiera\u0142 si\u0119 na czterech filarach, kt\u00f3re Zbigniew Landau i Jerzy Tomaszewski dok\u0142adnie wyliczyli i opisali w ksi\u0105\u017cce \u201eAnonimowi w\u0142adcy. Z dziej\u00f3w kapita\u0142u obcego w Polsce (1918-1939)\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Po pierwsze<\/strong> wi\u0119c firma Ulen mia\u0142a zagwarantowane prawo do wykonywania rob\u00f3t finansowanych w ramach udzielonej przez firm\u0119 Ulen\u2026 po\u017cyczki.<\/p>\n\n\n\n

Po drugie <\/strong>w interesiefirmy by\u0142o przeci\u0105ganie prac, poniewa\u017c w ramach umowy zagwarantowano jej, \u017ce dop\u00f3ki te trwaj\u0105, to miasta b\u0119d\u0105 ponosi\u0107 koszty utrzymania jej biur, administracji, itp\u2026 Czyli \u2013 m\u00f3wi\u0105c kr\u00f3tko \u2013 im d\u0142u\u017cej budowa\u0142a, tym d\u0142u\u017cej mog\u0142a liczy\u0107 na poka\u017an\u0105 liczb\u0119 intratnych etat\u00f3w, za kt\u00f3re p\u0142acili polscy podatnicy.<\/p>\n\n\n\n

Po trzecie <\/strong>firma zarabia\u0142ana zasadach rycza\u0142tu p\u0142aconego od kwoty po\u017cyczki. W jej interesie by\u0142o wi\u0119c to, by inwestycje wychodzi\u0142y jak najdro\u017cej. A zale\u017ca\u0142o jej na tym nawet bardziej, poniewa\u017c suma rycza\u0142t\u00f3w, kt\u00f3re trafia\u0142y do Ulena, wynosi\u0142a a\u017c 30 procent.   <\/p>\n\n\n\n

Po czwarte <\/strong>wreszciebardzo\u0142atwo by\u0142o zawy\u017ca\u0107 koszty budowy, poniewa\u017c firma\u2026 by\u0142a zwolniona z odpowiedzialno\u015bci za jako\u015b\u0107 rob\u00f3t i przestrzegania jakichkolwiek harmonogram\u00f3w. Te zreszt\u0105 i tak ustala\u0142a sobie sama. Tak samo jak zakres prac.<\/p>\n\n\n\n

Miasta p\u0142ac\u0105 za fuszerk\u0119<\/h2>\n\n\n\n

Budowano wi\u0119c d\u0142ugo i marnie. Jak marnie? Na przyk\u0142ad w Piotrkowie na wielu ulicach po\u0142o\u017cono wodoci\u0105gi, ale zapomniano o kanalizacji. Dla r\u00f3wnowagi robi\u0105c te\u017c tak, \u017ce by\u0142y ulice, gdzie zrobiono jedynie kanalizacj\u0119, zapominaj\u0105c o wodoci\u0105gach. Przy czym niewiele to zmienia\u0142o, bo kanalizacj\u0119 budowano i tak zbyt wysoko i nieczysto\u015bci nie mog\u0142y sp\u0142ywa\u0107. Z kolei oczyszczalni\u0119 zbudowano z takimi b\u0142\u0119dami, \u017ce jej uruchomienie by\u0142o\u2026 dro\u017csze ni\u017c budowa. W Radomiu wystarczy\u0142o kilka lat, by po\u0142o\u017cone przez Ulena wodoci\u0105gi pop\u0119ka\u0142y, a postawiona w Lublinie rze\u017ania zacz\u0119\u0142a si\u0119 rozsypywa\u0107 jeszcze przed wojn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"Wie\u017c\u0105<\/a>
Wie\u017ca ci\u015bnie\u0144 w Piotrkowie zosta\u0142a zbudowana z po\u017cyczki ulenowskiej. \u0179r\u00f3d\u0142o: Narodowe Archiwum Cyfrowe.<\/sub><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

A zakres prac? Tutaj in\u017cynierowie Ulena wykazywali si\u0119 niezwyk\u0142\u0105 kreatywno\u015bci\u0105. O jednej z takich spraw napisa\u0142a przed wojn\u0105 gazeta \u201eZiemia Lubelska\u201d w artykule \u201eUlenowskie ryby. Bajeczka prawdziwa\u201d: \u201eObok mostu kolejowego na Kalinowszczy\u017anie, w pobli\u017cu rob\u00f3t ulenowskich, znajduje si\u0119 ch\u0142opskie  jezioro, do\u015b\u0107 g\u0142\u0119bokie, zamulone do po\u0142owy mu\u0142em i zaro\u015bni\u0119te sitowiem. Zdarzy\u0142o si\u0119 pewnego razu, \u017ce ujrza\u0142 to jeziorko p. Hartigan, dyrektor Ulena i o\u015bwiadczy\u0142: w tym jeziorze musz\u0105 by\u0107 ryby. Porozumia\u0142 si\u0119 wi\u0119c z ch\u0142opkami, w\u0142a\u015bcicielami jeziora, i orzek\u0142, \u017ce ryby wy\u0142apie si\u0119 tylko przez wypompowanie ca\u0142ego jeziora. Od s\u0142owa do czynu niedaleko. Wzi\u0105\u0142 robotnik\u00f3w z rob\u00f3t inwestycyjnych, oko\u0142o kilkudziesi\u0119ciu, kaza\u0142 wykopa\u0107 rowy, a \u017ce woda nie chcia\u0142a wyst\u0105pi\u0107 z jeziora, bo by\u0142o g\u0142\u0119bokie, to postawi\u0142 pompy ulenowskie, do jeziora. Pracowano tak kilkana\u015bcie dni, zu\u017cywaj\u0105c wielkie ilo\u015bci \u00bbulenowskiej\u00ab benzyny. Nareszcie wod\u0119 wypompowano. W jeziorze \u017cadnych ryb nie znaleziono\u201d. <\/em>Lublin musia\u0142 za zap\u0142aci\u0107 dodaj\u0105c jeszcze prowizj\u0119.   <\/em><\/p>\n\n\n\n

Samorz\u0105dy u progu bankructwa<\/h2>\n\n\n\n

I zap\u0142aci\u0142 niema\u0142o, bo suma obci\u0105\u017ce\u0144 zwi\u0105zanych z inwestycjami robionymi w ramach przekr\u0119tu Ulena, by\u0142a gigantyczna. Na przyk\u0142ad Lublin mia\u0142 rocznie sp\u0142aca\u0107 1,5 miliona z\u0142otych, cho\u0107 jego ca\u0142kowite dochody wynosi\u0142y\u2026 3,6 miliona z\u0142otych. Cz\u0119stochowa musia\u0142a oddawa\u0107 po\u0142ow\u0119 bud\u017cetu. Radom 1,4 miliona z 1,9 milion\u00f3w dochod\u00f3w. A Piotrk\u00f3w w zasadzie wszystko. Koszt obs\u0142ugi po\u017cyczek wynosi\u0142 bowiem 925 tysi\u0119cy z\u0142otych. A miasto mia\u0142o dochody na poziomie\u2026 999 tysi\u0119cy. Ulen zarabia\u0142 wi\u0119c krocie, a samorz\u0105dy nie mia\u0142y dla nauczycieli, na sprz\u0105tanie, dostarczanie wody i inne inwestycje.<\/p>\n\n\n\n

Kiedy zabrano si\u0119 za ratowanie sytuacji i zaproponowano dla miast plan sp\u0142at, to okaza\u0142o si\u0119, \u017ce Piotrk\u00f3w musia\u0142by sp\u0142aca\u0107 wodoci\u0105gi po\u0142o\u017cone bez kanalizacji i kanalizacj\u0119 zbudowan\u0105 bez wodoci\u0105g\u00f3w przez prawie\u2026 250 lat. Dok\u0142adnie do 2187 roku. Nieco lepiej by\u0142oby w wypadku Lublina, kt\u00f3ry ze sp\u0142at\u0105 uwin\u0105\u0142by si\u0119 ekspresem – w zaledwie 114 lat.  <\/p>\n\n\n\n

Co oczywi\u015bcie nie by\u0142o ko\u0144cem problem\u00f3w. Absurdalne koszty inwestycji (wiele razy wi\u0119ksze ni\u017c w miastach, kt\u00f3re budowa\u0142y wodoci\u0105gi ze \u015brodk\u00f3w w\u0142asnych) powodowa\u0142y, \u017ce ceny us\u0142ug komunalnych te\u017c by\u0142y absurdalne. A to z kolei oznacza\u0142o, \u017ce ludzie z nich nie korzystali. W Lublinie oszcz\u0119dzano na wodzie tak bardzo, \u017ce pojawi\u0142a si\u0119 epidemia duru brzusznego. Co niespecjalnie powinno dziwi\u0107, bo ceny wody ros\u0142y po kilkaset procent<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Gdy pod koniec 20-lecia mi\u0119dzywojennego podliczono ca\u0142o\u015b\u0107, to wysz\u0142o, \u017ce 72 miliony dolar\u00f3w, kt\u00f3re w sumie pozyskano od Ulena, kosztowa\u0142y oko\u0142o 188 milion\u00f3w dolar\u00f3w. A przecie\u017c i te 72 miliony przynios\u0142y warto\u015b\u0107 o wiele mniejsz\u0105, bo gdyby to samo co zbudowano z po\u017cyczki, postawi\u0107 z w\u0142asnych \u015brodk\u00f3w, to koszty by\u0142yby du\u017co mniejsze<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Miasta ulenowskie straci\u0142y przez to wiele lat, w kt\u00f3rych zamiast inwestowa\u0107 w rozw\u00f3j i rzeczy potrzebne, musia\u0142y szuka\u0107 pieni\u0119dzy na sp\u0142at\u0119 zobowi\u0105za\u0144 wobec nieuczciwej firmy. Skutki tego by\u0142o dobrze wida\u0107 jeszcze pod koniec lat 30. ubieg\u0142ego wieku. Ale ja poszed\u0142bym dalej i powiedzia\u0142, \u017ce wida\u0107 je do dzi\u015b, cho\u0107 zapewne nam umykaj\u0105. Wyj\u0119to im przecie\u017c po kilkana\u015bcie lat rozwoju w do\u015b\u0107 istotnym okresie. Kto wie, gdzie by\u0142yby dzisiaj, gdyby ich samorz\u0105dy nie zaufa\u0142y wtedy obietnicom rz\u0105du oraz nieuczciwej firmy.<\/p>\n\n\n\n

Prawie na pewno by\u0142yby dalej.<\/p>\n\n\n\n

Majstersztyk bez strony w Wikipedii<\/h2>\n\n\n\n

Widzicie wi\u0119c, \u017ce ca\u0142y przekr\u0119t by\u0142 prawdziwym majstersztykiem. Do tego robionym w bia\u0142ych r\u0119kawiczkach i w spos\u00f3b ca\u0142kowicie legalny. Wi\u0119cej nawet \u2013 popierany przez pa\u0144stwo Polskie, kt\u00f3re widzia\u0142o w nim szans\u0119, a nie zagro\u017cenie. A\u017c dziwne, \u017ce pan Ulen nie dorobi\u0142 si\u0119 nawet has\u0142a w Wikipedii, na kt\u00f3re z pewno\u015bci\u0105 zas\u0142u\u017cy\u0142. I troch\u0119 szkoda, \u017ce go tam nie ma, bo jest to posta\u0107 bardzo pouczaj\u0105ca. Przypomina cho\u0107by o tym, \u017ce wa\u017cne jest nie tylko to, \u017ce pieni\u0105dze si\u0119 wydaje, by te \u2013 jak chc\u0105 niekt\u00f3rzy – kr\u0105\u017cy\u0142y w gospodarce.<\/p>\n\n\n\n

Wa\u017cne jest tak\u017ce jak<\/strong> i na co si\u0119<\/strong> je wydaje. I sk\u0105d si\u0119 je bierze. Czasami lepiej zajrze\u0107 darowanemu koniowi w z\u0119by i zrezygnowa\u0107 lub zrobi\u0107 co\u015b samemu i za swoje, ni\u017c na \u201eatrakcyjny\u201d kredyt. By\u0142o to prawd\u0105 100 lat temu, kiedy dzia\u0142a\u0142 Ulen. Jest ni\u0105 tak\u017ce i dzisiaj.  <\/p>\n\n\n\n