{"id":550,"date":"2024-09-24T13:19:52","date_gmt":"2024-09-24T13:19:52","guid":{"rendered":"https:\/\/ciekawy.blog\/?p=550"},"modified":"2024-09-24T14:00:15","modified_gmt":"2024-09-24T14:00:15","slug":"nauczyl-czytac-miliony-polakow-dokonal-podboju-nieporownywalnego-z-niczym","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2024\/09\/24\/nauczyl-czytac-miliony-polakow-dokonal-podboju-nieporownywalnego-z-niczym\/","title":{"rendered":"Nauczy\u0142 czyta\u0107 miliony Polak\u00f3w. \u201eDokona\u0142 podboju niepor\u00f3wnywalnego z niczym\u201d"},"content":{"rendered":"\n

Znacie Kazimierza Promyka? Zapewne nie, bo wie o nim niewiele os\u00f3b. A szkoda, bo by\u0142 to cz\u0142owiek, kt\u00f3ry nauczy\u0142 czyta\u0107 miliony Polak\u00f3w. Zrobi\u0142 to w spos\u00f3b tak spektakularny, \u017ce niekt\u00f3rzy szykowali mu miejsce w panteonie narodowych s\u0142aw \u2013 zaraz obok Adama Mickiewicza. Innych ten pomys\u0142 odrzuca\u0142, bo uwa\u017cali, \u017ce nie mo\u017cna na r\u00f3wni z wieszczem stawia\u0107 nauczyciela ch\u0142op\u00f3w. Nawet je\u017celi by\u0142 to nauczyciel wybitny w \u015bwiatowej skali. Gdyby nie on, to Polska wygl\u0105da\u0142aby inaczej.<\/strong><\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Zanim sta\u0142 si\u0119 Promykiem by\u0142 Konradem Pr\u00f3szy\u0144skim, kt\u00f3ry wychowywa\u0142 si\u0119 w syberyjskim Tomsku. Trafi\u0142 tam za ojcem Antonim, kt\u00f3rego w\u0142adze carskie zes\u0142a\u0142y na wsch\u00f3d tu\u017c przed powstaniem styczniowym. Tras\u0119 10 tys. kilometr\u00f3w starszy Pr\u00f3szy\u0144ski \u2013 to warte podkre\u015blenia – pokona\u0142 etapem, czyli piechot\u0105. W rodzinie uwa\u017cano p\u00f3\u017aniej, \u017ce by\u0107 mo\u017ce rosyjscy urz\u0119dnicy niechc\u0105cy uratowali mu w ten spos\u00f3b \u017cycie. Tego nie mo\u017cna by\u0107 pewnym, ale wiadomo, \u017ce wielu przyjaci\u00f3\u0142 i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w Antoniego zgin\u0119\u0142o w powsta\u0144czych bitwach.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"Konrad<\/a>
Konrad Pr\u00f3szy\u0144ski znany jako Kazimierz Promyk. Domena publiczna\/Wikimedia Commons.<\/sub><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

W emigracyjnym domu piel\u0119gnowano tradycje patriotyczne, ale te\u017c demokratyczne. Z jednej wi\u0119c strony ma\u0142y Konrad wzdycha\u0142 do dalekiej Polski, a z drugiej do polskiego ludu. \u2013 Liczy\u0142 zaledwie lat 10 (by\u0142o to jeszcze przed zes\u0142aniem \u2013 tb), gdy zaczyna\u0142 si\u0119 ruch narodowy; urwa\u0142y mu si\u0119 wtedy lekcje ta\u0144c\u00f3w i francuskiego, zacz\u0119\u0142a si\u0119 nauka historii polskiej. Co wi\u0119cej, zaprz\u0119gni\u0119to ch\u0142opca do uczenia dzieci wiejskich, jako \u017ce wszyscy m\u00f3wili o zbli\u017ceniu z ludem. Konradek zapami\u0119ta\u0142 z tych lat r\u00f3\u017cne rzeczy: jak poddani ch\u0142opi niemal plackiem padali przed panem, jak ich karano ch\u0142ost\u0105 i zakuwaniem w dyby, jak ciotki gorszy\u0142y si\u0119, \u017ce Konradek \u201ezanadto poufali si\u0119 z ch\u0142opami\u201d, jak sztuczne wydawa\u0142o mu si\u0119 na tym tle uprawiane przez szlacht\u0119 ch\u0142opoma\u0144stwo. (\u2026) I nie zapomnia\u0142 do \u015bmierci zas\u0142yszanych przez drzwi s\u0142\u00f3w matki, kt\u00f3ra m\u00f3wi\u0142a ojcu: \u201eLub b\u0119dzie przeciwko wam, bez ludu nic nie zrobicie \u2013 pisa\u0142 prof. Stefan Kieniewicz o m\u0142odo\u015bci Promyka w ksi\u0105\u017cce \u201eDramat trze\u017awych entuzjast\u00f3w. O ludziach pracy organicznej.\u201d \u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n

W\u00f3dz powstania zostaje studentem<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Przy takim wychowaniu nie mo\u017cna si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce nie min\u0119\u0142o wiele czasu, a m\u0142ody Konrad postanowi\u0142 wr\u00f3ci\u0107 do kraju i zaj\u0105\u0107 si\u0119 prac\u0105 dla kraju. \u2013 Do\u015b\u0107 ju\u017c lata marnowa\u0107 i krew m\u0142od\u0105 studzi\u0107 na sybirskich mrozach! \u2013 postanowi\u0142. I wr\u00f3ci\u0142 do niej jako ch\u0142opak 17-letni.<\/p>\n\n\n\n

Marzenia mia\u0142 wielkie i du\u017co m\u00f3wi\u0105ce o charakterze. Wymy\u015bli\u0142 sobie, \u017ce najlepsz\u0105 rol\u0105 b\u0119dzie dla niego stanowisko wodza naczelnego kolejnego powstania. Dlatego zaplanowa\u0142, \u017ce z zaboru rosyjskiego przekradnie si\u0119 do Francji lub Austrii, gdzie wst\u0105pi do wojska i zdob\u0119dzie do\u015bwiadczenie niezb\u0119dne do tego, by przegoni\u0107 Rosjan z Warszawy.<\/p>\n\n\n\n

Trafi\u0142 do Krakowa. Tam zapuka\u0142 do jednej z redakcji, a w niej spotka\u0142 cz\u0142owieka, kt\u00f3ry powiedzia\u0142 mu, \u017ceby nie robi\u0142 g\u0142upstw i pracowa\u0142 w kraju, kt\u00f3ry potrzebuje ludzi zdolnych i pracowitych. Niby niewiele, ale wystarczy\u0142o. Porzuci\u0142 plany wojaczki i wr\u00f3ci\u0142 do zaboru rosyjskiego. Utrzymywa\u0142 si\u0119 z korepetycji i tego, co przys\u0142ali rodzice. Mieszka\u0142 i \u017cy\u0142 biednie, ale zda\u0142 matur\u0119 i poszed\u0142 na uniwersytet. <\/p>\n\n\n\n

Na kt\u00f3rym zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w r\u00f3\u017cne prace dla dobra wsp\u00f3lnego. Za\u0142o\u017cy\u0142 cho\u0107by k\u00f3\u0142ko wio\u015blarskie, z kt\u00f3rego wyros\u0142o p\u00f3\u017aniej Warszawskie Towarzystwo Wio\u015blarskie. Rozmy\u015bla\u0142 o tym, by uczy\u0107 dzieci i napisa\u0142 nawet podr\u0119cznik, ale nie znalaz\u0142 nikogo, kto by go wyda\u0142. Organizowa\u0142 zbi\u00f3rki. A przede wszystkim przyci\u0105gn\u0105\u0142 student\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"Regaty<\/a>
Regaty odbyte przez Warszawskie Towarzystwo Wio\u015blarskie w d. 29 czerwca. r. b. \u0179r\u00f3d\u0142o: Mazowiecka Biblioteka Cyfrowa\/Domena publiczna\/Wikimedia.<\/sub><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Niewielu, ale podobnych do siebie. Chc\u0105cych zrobi\u0107 co\u015b dobrego. <\/p>\n\n\n\n

75 procent analfabet\u00f3w<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Problem by\u0142 tylko z tym, \u017ce m\u0142odzi ludzie chcieli dzia\u0142a\u0107, ale nie za bardzo wiedzieli, co chc\u0105 robi\u0107. Traf chcia\u0142, \u017ce do sprawy podeszli m\u0105drze i zamiast m\u0119drkowa\u0107 w oparciu o cudze ksi\u0105\u017cki i artyku\u0142y w gazetach ruszyli w Polsk\u0119. Dzi\u0119ki temu Pr\u00f3szy\u0144ski \u201ez przera\u017ceniem si\u0119 dowiedzia\u0142, \u017ce w ca\u0142ej wsi nikt czyta\u0107 nie umie\u201d. \u2013 Ten wstrz\u0105s okaza\u0107 si\u0119 mia\u0142 p\u0142odny w nast\u0119pstwa \u2013 pisa\u0142 o tym prof. Kieniewicz. Wkr\u00f3tce Pr\u00f3szy\u0144ski ruszy\u0142 w kolejn\u0105 tras\u0119 i je\u017adzi\u0142 od wsi do wsi, pytaj\u0105c czy jest w niej szko\u0142a? Jak funkcjonuje? Zagl\u0105da\u0142 nawet na poczty, by dowiedzie\u0107 si\u0119, jaka prasa jest zamawiania przez ludzi i przez kt\u00f3rych. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce na listach odbiorc\u00f3w prasy nie znajdowa\u0142 ch\u0142op\u00f3w. Nie czytali, bo nie umieli. W kt\u00f3rym\u015b momencie tej podr\u00f3\u017cy zorientowa\u0142 si\u0119, \u017ce znalaz\u0142 dla siebie \u017cyciowe zadanie. A przy kolejnej okazji \u2013 te\u017c przypadkiem \u2013 metod\u0119 jego realizacji.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"Ka\u0142uszyn<\/a>
Ka\u0142uszyn z lotu ptaka. Autorstwa Jacek Maria Jeli\u0144ski – z kolekcji autora, CC BY-SA 3.0\/Wikimedia.<\/sub><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Sta\u0142o si\u0119 to na wakacjach, kt\u00f3re z \u017con\u0105 sp\u0119dza\u0142 w Ka\u0142uszynie. Spotka\u0142 tam miejscowe dzieciaki, kt\u00f3re \u2013 oczywi\u015bcie \u2013 czyta\u0107 nie umia\u0142y. Pr\u00f3bowa\u0142 znale\u017a\u0107 elementarz, ale we wsi nie by\u0142o ani jednego. Zirytowany postanowi\u0142 wi\u0119c zrobi\u0107 w\u0142asny. Wzi\u0105\u0142 wapno i na \u015bcianie namalowa\u0142 samog\u0142oski i sp\u00f3\u0142g\u0142oski. \u2013 Ludzie zatrzymywali si\u0119 po drodze do ko\u015bcio\u0142a; Pr\u00f3szy\u0144ski pokazywa\u0142 im, jak si\u0119 wymawia samog\u0142oski, a potem jak te litery po\u0142\u0105czone z sob\u0105 zaczynaj\u0105 oznacza\u0107: ul, but, baba itd. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce ma jaki\u015b dar rozmowy z lud\u017ami \u2013 wzbudzi\u0142 zainteresowanie \u2013 relacjonowa\u0142 pocz\u0105tki elementarza \u015bciennego Kieniewicz.<\/p>\n\n\n\n