{"id":517,"date":"2024-08-21T16:18:33","date_gmt":"2024-08-21T16:18:33","guid":{"rendered":"https:\/\/ciekawy.blog\/?p=517"},"modified":"2024-08-21T16:32:34","modified_gmt":"2024-08-21T16:32:34","slug":"pawel-brzostowski-powinni-uczyc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2024\/08\/21\/pawel-brzostowski-powinni-uczyc\/","title":{"rendered":"Zbudowa\u0142 ma\u0142\u0105 Rzeczpospolit\u0105. Powinni uczy\u0107 o nim w szko\u0142ach"},"content":{"rendered":"\n

Zawsze mnie dziwi, \u017ce w Polsce historii uczy si\u0119 tak, \u017ce ucze\u0144 powinien zna\u0107 daty wszystkich bitew. Z czego zupe\u0142nie nic nie wynika. A jednocze\u015bnie nie ma szans dowiedzie\u0107 si\u0119 czego\u015b o ludziach z naszej historii, od kt\u00f3rych mo\u017cna si\u0119 nauczy\u0107 czego\u015b warto\u015bciowego. Takich jak cho\u0107by ksi\u0105dz Pawe\u0142 Brzostowski. <\/strong><\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Brzostowski to by\u0142 facet, kt\u00f3ry na kr\u00f3tko przed rozbiorami postanowi\u0142 przeprowadzi\u0107 fascynuj\u0105cy eksperyment spo\u0142eczny i gospodarczy. A zrobi\u0142 to po to, by pom\u00f3c zreformowa\u0107 i postawi\u0107 na nogi kraj. <\/p>\n\n\n\n

Eksperyment nazwano Rzeczpospolit\u0105 Paw\u0142owsk\u0105. <\/p>\n\n\n\n

Pomys\u0142 by\u0142 do\u015b\u0107 prosty. Brzostowski najpierw zdiagnozowa\u0142 najwi\u0119ksze problemy I RP, p\u00f3\u017aniej kupi\u0142 odpowiedni maj\u0105tek, a na koniec wprowadzi\u0142 w nim nowe porz\u0105dki. Takie – nawiasem m\u00f3wi\u0105c – jakich nie powstydziliby si\u0119 najwi\u0119ksi \u00f3wcze\u015bni reformatorzy.<\/p>\n\n\n\n

Wyzwolenie ch\u0142op\u00f3w <\/h2>\n\n\n\n

By\u0142o tak, \u017ce Rzeczpospolita, mia\u0142a w\u00f3wczas kilka wielkich problem\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

Pierwszym by\u0142o to, \u017ce szlachta traktowa\u0142a ch\u0142op\u00f3w jak byd\u0142o<\/strong> i uwa\u017ca\u0142a, \u017ce jest to naturalny stan rzeczy. Co uniemo\u017cliwia\u0142o budow\u0119 nowoczesnego pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

Co zrobi\u0142 Brzostowski? <\/p>\n\n\n\n

Postanowi\u0142 zacz\u0105\u0107 od zdobycia zaufania ch\u0142op\u00f3w i po prostu zacz\u0105\u0142 traktowa\u0107 ich jak ludzi. Wyzwoli\u0142 ch\u0142op\u00f3w z podda\u0144stwa<\/strong>. Rozmawia\u0142 z nimi i t\u0142umaczy\u0142, co chce zrobi\u0107 i jak zrobi\u0107. Postanowi\u0142 zwalczy\u0107 pija\u0144stwo, do kt\u00f3rego gdzie indziej raczej zach\u0119cano. Po pierwsze dlatego, \u017ce z w\u00f3dki by\u0142y dochody. Po drugie dlatego, \u017ce pijanych \u0142atwiej by\u0142o wzi\u0105\u0107 za pysk. <\/p>\n\n\n\n

Zwalczy\u0142 nawet analfabetyzm, kt\u00f3ry by\u0142 w\u00f3wczas powszechny i te\u017c by\u0142 wielkim problemem.<\/strong> Gdy zaczyna\u0142, czyta\u0107 nie potrafi\u0142o 90 procent ch\u0142op\u00f3w w Paw\u0142owie. Po kilku latach analfabet\u00f3w by\u0142o tam ju\u017c tylko 50 procent, a czyta\u0107 uczono wszystkie dzieci. <\/p>\n\n\n\n

Te uczono tak\u017ce- w za\u0142o\u017conej w Paw\u0142owie szkole ludowej – technik rolniczych, a nawet ksi\u0119gowo\u015bci. <\/p>\n\n\n\n

Powsta\u0142 nawet klub czytelniczy, bo Brzostowski chcia\u0142, by ch\u0142opi mieli mo\u017cliwo\u015b\u0107 zaznajamia\u0107 si\u0119 z nowymi ideami. Nawet nie tyle „filozoficznymi”, co praktycznymi – np. dotycz\u0105cymi uprawy ziemi.<\/p>\n\n\n

\n
\"Fragment<\/a>
Fragment z historii Rzeczpospolitej Paw\u0142owskiej, kt\u00f3r\u0105 opisa\u0142 Pawe\u0142 Brzostowski.
\u0179r\u00f3d\u0142o: Polona<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Gospodarka staje na w\u0142asnych nogach<\/h2>\n\n\n\n

Tutaj dochodzimy do drugiego wielkiego problemu \u00f3wczesnej Rzeczpospolitej, kt\u00f3rym by\u0142a gospodarka<\/strong>. Ta by\u0142a zacofana i wysoce nieefektywna. <\/p>\n\n\n\n

Jednym z powod\u00f3w by\u0142o to, \u017ce ch\u0142op\u00f3w traktowano jak byd\u0142o i adekwatnie do tego organizowano \u017cycie i prace folwark\u00f3w. Drugim by\u0142 brak wiedzy o nowoczesnych metodach uprawy rolnej i kapita\u0142u. <\/p>\n\n\n\n

Brzostowski po pierwsze za\u0142o\u017cy\u0142, \u017ce trzeba ch\u0142op\u00f3w uw\u0142aszczy\u0107, bo praca na swoim daje wi\u0119ksz\u0105 motywacj\u0119 i to zrobi\u0142. Po drugie nauczy\u0142 ich czyta\u0107 i sprowadzi\u0142 ksi\u0105\u017cki, by by\u0142o si\u0119 z czego uczy\u0107. <\/p>\n\n\n\n

Ale po trzecie postanowi\u0142, \u017ce teoria i ksi\u0105\u017cki to co\u015b, czemu mo\u017ce by\u0107 trudno zaufa\u0107, wi\u0119c postanowi\u0142 \u015bwieci\u0107 przyk\u0142adem. Gospodark\u0119 dworu zacz\u0105\u0142 prowadzi\u0107 wed\u0142ug najnowszej wiedzy rolniczej tego okresu.<\/strong> Tak by ch\u0142opi mogli zobaczy\u0107 praktyczne efekty i kopiowa\u0107 nowoczesne rozwi\u0105zania. <\/p>\n\n\n\n

Zadba\u0142 nawet o… opiek\u0119 zdrowotn\u0105. <\/p>\n\n\n\n

W XVIII wieku, przypomn\u0119. <\/p>\n\n\n\n

Efekty by\u0142y \u015bwietne. Dobra rozkwit\u0142y, co pokazywa\u0142 mi\u0119dzy innymi czterokrotny wzrost liczby ludno\u015bci. Jednak i to nie wszystko.<\/p>\n\n\n

\n
\"\u201eRzeczpospolita<\/a>
\u201eRzeczpospolita Paw\u0142owska\u201d, grafika ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej w Warszawie. Domena publiczna.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Ch\u0142opska milicja \u0107wiczy<\/h2>\n\n\n\n

Trzecim problemem by\u0142o wojsko.<\/strong> Tutaj Brzostowski zrobi\u0142 co\u015b, co \u015bci\u0105gn\u0119\u0142o na niego gromy ze strony arystokrat\u00f3w i szlachty – uzbroi\u0142 ch\u0142op\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

A dok\u0142adnie zrobi\u0142 to tak, \u017ce przesta\u0142 ich traktowa\u0107 jak poddanych i szlachecki maj\u0105tek, kt\u00f3rym mo\u017cna rozporz\u0105dza\u0107 i zacz\u0105\u0142 patrze\u0107 na nich jak na obywateli. <\/p>\n\n\n\n

Ustali\u0142 wi\u0119c z nimi KONSTYTUCJ\u0118 d\u00f3br i powo\u0142a\u0142 sejm gminny<\/strong>, w kt\u00f3rym mieszka\u0144cy Rzeczpospolitej Paw\u0142owskiej radzili, jakie prawa ustanowi\u0107 i jak wsp\u00f3lnie podo\u0142a\u0107 obowi\u0105zkom. Z w\u0142asno\u015bci\u0105 sz\u0142y bowiem nie tylko prawa, ale te\u017c liczne zadania.<\/p>\n\n\n

\n
\"Ustawa<\/a>
Ustawa zasadnicza Rzeczpospolitej Paw\u0142owskiej.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Oraz ch\u0142opsk\u0105 milicj\u0119, kt\u00f3ra regularnie odbywa\u0142a wojskowe \u0107wiczenia i w zamy\u015ble mia\u0142a by\u0107 wzorem dla przysz\u0142ego nowoczesnego polskiego wojska. <\/p>\n\n\n\n

W ustawach paw\u0142owskich pisano o tym tak: „a\u017ceby nie tylko dworowi, ale te\u017c i ca\u0142emu krajowi po\u017cyteczni byli”. I to by\u0142o chyba sukcesem, bo w czasie zabor\u00f3w ca\u0142a ludno\u015b\u0107 – w tym wyposa\u017cona w karabiny milicja ludowa – broni\u0142a Paw\u0142owa przed Rosjanami. <\/p>\n\n\n\n

Mieszka\u0144cy Paw\u0142owa masowo wzi\u0119li te\u017c udzia\u0142 w powstaniu listopadowym, do kt\u00f3rego ch\u0142opi generalnie nie poszli, bo dla polskiej szlachty wa\u017cniejsze by\u0142y jej przywileje, ni\u017c masowo\u015b\u0107 zrywu. <\/p>\n\n\n\n

Przegrali oczywi\u015bcie i za pierwszym, i za drugim razem. <\/p>\n\n\n\n

Ale co by\u0142oby, gdyby takich Paw\u0142ow\u00f3w by\u0142o wi\u0119cej? <\/p>\n\n\n\n

No w\u0142a\u015bnie. Mo\u017ce by\u0142oby inaczej. <\/p>\n\n\n\n

Nie mog\u0142o jednak, bo wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u00f3wczesnych elit Rzeczpospolitej nie widzia\u0142o problem\u00f3w z pa\u0144stwem, o ile tylko to pa\u0144stwo gwarantowa\u0142o im przywileje. <\/p>\n\n\n\n

– Krytykowali mistern\u0105 konstrukcj\u0119 Rzeczypospolitej Paw\u0142owskiej jako operetkow\u0105 miniaturk\u0119 pa\u0144stwa rz\u0105dzonego przez pana i ch\u0142op\u00f3w. Ca\u0142y \u00bbeksperyment paw\u0142owski\u00ab [\u2026] wielu \u015bmieszy\u0142, innych napawa\u0142 przera\u017ceniem lub prowokowa\u0142 do napastliwych wypowiedzi podaj\u0105cych w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 pe\u0142ni\u0119 w\u0142adz umys\u0142owych albo kwalifikacje moralne autora owego eksperymentu – pisa\u0142 o tym Julian Barty\u015b, autor \u015bwietnej ksi\u0105\u017cki o „Rzeczpospolitej Paw\u0142owskiej”.<\/p>\n\n\n

\n
\"\u017bo\u0142nierz<\/a>
\u017bo\u0142nierz Republiki Paw\u0142owskiej. Domena publiczna. <\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Zapomniany Pawe\u0142 Brzostowski<\/h2>\n\n\n\n

My dzi\u015b o nim nie za bardzo pami\u0119tamy. Czasami tylko kto\u015b co\u015b napisze albo opowie w internetowym filmie. Ale mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce docenili go Rosjanie. Ci nie przepadali za tradycj\u0105 powsta\u0144cz\u0105, ale to Brzostowski doprowadza\u0142 ich do prawdziwej w\u015bciek\u0142o\u015bci.

Tak wielkiej, \u017ce zniszczyli nawet jego gr\u00f3b.

By nikt nie pami\u0119ta\u0142 o nim i jego eksperymentach.<\/p>\n\n\n\n

\"Pozosta\u0142o\u015bci<\/a>
Pozosta\u0142o\u015bci Rzeczpospolitej, kt\u00f3r\u0105 stworzy\u0142 Pawe\u0142 Brzostowski. Resutas – Own work\/Wikimedia Commons<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Uznawali zapewne, \u017ce jego eksperymenty stanowi\u0142y dla nich wi\u0119ksze zagro\u017cenie. Jak s\u0105dz\u0119 s\u0142usznie. Gdyby bowiem takich eksperyment\u00f3w by\u0142o wi\u0119cej, to Rzeczpospolita mia\u0142aby sp\u00f3jne spo\u0142ecze\u0144stwo, nowocze\u015bniejsz\u0105 gospodark\u0119 i skuteczn\u0105 armi\u0119.

By\u0142by to wi\u0119c rywal zupe\u0142nie innego kalibru.

I tego mo\u017cna si\u0119 nauczy\u0107 od Brzostowskiego.

\u017byczy\u0142bym sobie, \u017ceby polska szko\u0142a wi\u0119cej uczy\u0142a o takich ludziach, a mniej o tym, w kt\u00f3rym dniu miesi\u0105ca rozegra\u0142a si\u0119 bitwa jakiej\u015b wojny o wyniku kt\u00f3rej tak naprawd\u0119 i tak decydowa\u0142o to, jak kto u\u0142o\u017cy\u0142 gospodark\u0119 oraz spo\u0142ecze\u0144stwo i kto zrobi\u0142 to lepiej.<\/p>\n\n\n\n