{"id":509,"date":"2024-08-19T10:16:53","date_gmt":"2024-08-19T10:16:53","guid":{"rendered":"https:\/\/ciekawy.blog\/?p=509"},"modified":"2024-08-21T16:00:04","modified_gmt":"2024-08-21T16:00:04","slug":"prof-andrzej-romanowski-najwiekszy-poeta-polski-nigdy-nie-byl-w-polsce-fragment-ksiazki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2024\/08\/19\/prof-andrzej-romanowski-najwiekszy-poeta-polski-nigdy-nie-byl-w-polsce-fragment-ksiazki\/","title":{"rendered":"Prof. Andrzej Romanowski: „Najwi\u0119kszy poeta polski\u201d nigdy nie by\u0142 w Polsce [Fragment ksi\u0105\u017cki]"},"content":{"rendered":"\n

– Kazimierz Okulicz wspomina, jak na pocz\u0105tku XX wieku, w okolicach Bramy Smole\u0144skiej, gdy przeje\u017cd\u017ca\u0142 jaki\u015b mostek, bia\u0142oruski wo\u017anica poinformowa\u0142 go: \u201eA wot ciapier my prajechali u Polszczu\u201d. Bo zachowa\u0142a si\u0119 pami\u0119\u0107 o granicy polsko-rosyjskiej jeszcze sprzed pierwszego rozbioru, sprzed roku 1772. Nieraz pisa\u0142em o \u201ed\u0142ugim trwaniu pierwszej Rzeczypospolitej\u201d. […] Ukraina i Bia\u0142oru\u015b – nigdy nie stan\u0105 si\u0119 Rosj\u0105, bo ich tradycje s\u0105 inne, \u201eRzeczpospolitne\u201d – m\u00f3wi prof. Andrzej Romanowski w ksi\u0105\u017cce „\u017bycie pe\u0142ne historii”, kt\u00f3ra jest zapisem jego rozmowy z red. Paw\u0142em Dybiczem.<\/strong><\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Czym dla ciebie jest polsko\u015b\u0107?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Nie jestem w stanie odpowiedzie\u0107 na takie pytanie w paru zdaniach.<\/p>\n\n\n\n

Mo\u017ce zatem \u0142atwiej ci b\u0119dzie odpowiedzie\u0107, co nie jest polsko\u015bci\u0105?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Nad tym, co nie jest polsko\u015bci\u0105 w og\u00f3le nie b\u0119d\u0119 si\u0119 zastanawia\u0142, bo co ni\u0105 nie jest, m\u00f3wiono mi w marcu \u201868 roku. Pami\u0119tam z tego czasu fraz\u0119: \u201eArtur Rubinstein przy\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 do antypolskiej kampanii\u201d. To jest fraza bardzo rozci\u0105gliwa, bo o mnie te\u017c mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce skoro jestem przeciw PiS, jestem antypolski, nie jestem prawdziwym Polakiem. Ale to, kim si\u0119 jest, nale\u017cy do mnie, moja to\u017csamo\u015b\u0107 nale\u017cy do mnie. W latach 80. XX w. opisa\u0142em w \u201ePrzegl\u0105dzie Katolickim\u201d spotkanie, jakie mia\u0142em w poci\u0105gu jad\u0105cym przez terytorium Ukrai\u0144skiej SRR. Dosiad\u0142a si\u0119 tr\u00f3jka pasa\u017cer\u00f3w. Z\u0142ote korony w z\u0119bach, stroje liche, typowi ludzie sowieccy. Spyta\u0142em, czy s\u0105 Ukrai\u0144cami, a oni: my jeste\u015bmy Polacy. Wy nie m\u00f3wicie po polsku, powiadam. Jak to nie? Oni wierzyli, \u017ce j\u0119zyk, kt\u00f3rym si\u0119 pos\u0142ugiwali, ten dziwny j\u0119zyk polsko-ukrai\u0144sko-rosyjski, jest j\u0119zykiem polskim. Ale ich nazwiska brzmia\u0142y: Kulczycka i Paszkiewicz. I wtedy zrozumia\u0142em, \u017ce je\u017celi kto\u015b czuje si\u0119 Polakiem, to nikt nie ma prawa z tej polsko\u015bci go wyzuwa\u0107. Je\u017celi kto\u015b uznaje si\u0119 za Polaka, bez wzgl\u0119du na to, czy sko\u015bnooki czy czarnosk\u00f3ry, mam obowi\u0105zek przyj\u0105\u0107 to do wiadomo\u015bci. I powita\u0107 go w naszej wsp\u00f3lnej ojczy\u017anie.<\/p>\n\n\n\n

A czym jest Polska?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jaka? Nacjonalistyczna, kt\u00f3rej wyznacznikiem jest j\u0119zyk polski i rzymski katolicyzm? Nie bardzo lubi\u0119 tak\u0105 Polsk\u0119.<\/p>\n\n\n\n

\"Pawe\u0142
Pawe\u0142 Dybicz i Andrzej Romanowski. Fot. Krzysztof \u017buczkowski.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Wieloelementowa?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

To najbardziej neutralne i najszersze dookre\u015blenie. W takim rozumieniu Polsk\u0105 b\u0119dzie wszystko, co si\u0119 na tej ziemi pojawi\u0142o. Bardzo lubi\u0119 cytowa\u0107 s\u0142owa pewnego chasyda, kt\u00f3re przytoczy\u0142 Stanis\u0142aw Vincenz w Tematach \u017cydowskich<\/em>. Ot\u00f3\u017c zapyta\u0142 on o literatur\u0119 polsk\u0105, na co us\u0142ysza\u0142 odpowied\u017a, \u017ce ta literatura jest bardzo religijna. Dopytywa\u0142 o przyk\u0142ady. I ten chasyd mu odpowiedzia\u0142: \u201eWielki Magid, s\u0142owa samego Baal Szem Towa, Mendel z Witebska, Nachman z Brac\u0142awia i inni\u201d. Dla tego chasyda to by\u0142a literatura polska, ale najdziwniejsze jest to, \u017ce tak\u017ce Vincenz po namy\u015ble uzna\u0142, \u017ce przecie\u017c to jest racja. Ot\u00f3\u017c ja jestem bardzo bliski takiego pojmowania polsko\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

„Owszem, Mickiewicz pisa\u0142 po polsku”<\/h2>\n\n\n\n

A co to znaczy \u201ePolak rdzenny\u201d?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

To jest pewien model, kt\u00f3ry tak naprawd\u0119 w \u017cyciu nie wyst\u0119puje. A je\u017celi nawet uda\u0142oby si\u0119 go wypreparowa\u0107, to obok niego kot\u0142uje si\u0119 ca\u0142a pl\u0105tanina innych nacji, nierzadko z polsk\u0105 domieszk\u0105. Je\u017celi uwzgl\u0119dniam w naszej tradycji Icchoka Lejba Pereca, \u017cyj\u0105cego w Warszawie w czasach Boles\u0142awa Prusa \u2013 to czy mam do tego prawo? Czy mam prawo go widzie\u0107 w przestrzeni polsko\u015bci? A Szalom Jaakow Abramowicz, pisz\u0105cy pod pseudonimem Mendele Mojcher Sforim? Pierwszy wybitny pisarz tworz\u0105cy w j\u0119zyku jidysz. On by\u0142 rodem z Bia\u0142orusi, ale stamt\u0105d pochodzi\u0142o w tym czasie wielu pisarzy polskich. Cho\u0107by Adam Mickiewicz.<\/p>\n\n\n\n

On jednak pisa\u0142 po polsku.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

No to co? Owszem, Mickiewicz pisa\u0142 po polsku, ale czy pami\u0119tamy, \u017ce oceniaj\u0105c ilo\u015bciowo, wi\u0119kszo\u015b\u0107 jego dorobku jest po francusku? A je\u017celi kto\u015b pisa\u0142 po polsku i po rusku, to do jakiej literatury nale\u017cy? A je\u017celi jaki\u015b \u017byd stale pisa\u0142 po polsku i w jidysz? To znaczy, \u017ce taki cz\u0142owiek jest w po\u0142owie polski, a w po\u0142owie ruski lub \u017cydowski? Ci ludzie mieszcz\u0105 si\u0119 w przestrzeni kultury polskiej, czy nie? W ca\u0142o\u015bci, czy w cz\u0119\u015bci? I w jakiej cz\u0119\u015bci? Czy mamy oblicza\u0107 procenty? A Icchak Singer? Jakie pa\u0144stwo mo\u017ce o nim powiedzie\u0107: to nasz? Izrael? Ale\u017c Izrael to nie jidysz. Ja lubi\u0119 patrzy\u0107 na Singera jako na pisarza polskiego. \u017bydowskoj\u0119zycznego pisarza polskiego. Przecie\u017c u niego wszystko jest polskie: historia i krajobrazy.<\/p>\n\n\n\n

J\u0119zyk nie jest wyznacznikiem polsko\u015bci?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jest, oczywi\u015bcie. Ale nie tylko. Polsko\u015b\u0107 to co\u015b nies\u0142ychanie delikatnego, wymagaj\u0105cego bardzo czu\u0142ych instrument\u00f3w badawczych. Polska to spotkanie narod\u00f3w, to europejskie pogranicze, mi\u0119dzy Zachodem a Wschodem, \u201eheart of Europe\u201d, jak m\u00f3wi Norman Davies.<\/p>\n\n\n\n

„Pami\u0119tamy tylko o naszej rzymskokatolickiej po\u0142\u00f3wce”<\/h2>\n\n\n\n

W takim rozumieniu jeste\u015bmy w Europie ewenementem.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Nie, nie, wsz\u0119dzie s\u0105 rozmaite pogranicza. W Alzacji mamy pogranicze francusko-niemieckie, w Hiszpanii \u2013 hiszpa\u0144sko-arabskie. Pogranicze prawos\u0142awno-muzu\u0142ma\u0144skie wyst\u0119puje w Bo\u015bni. Nie jeste\u015bmy ewenementem, ale przez usytuowanie Polski w centrum Europy (cho\u0107 to centrum le\u017cy raczej w zachodniej Rosji) odczuwamy na naszym \u0142aci\u0144skim Zachodzie tak\u017ce tchnienia bizanty\u0144skiego Wschodu. Bo w \u017cadnym nowo\u017cytnym organizmie pa\u0144stwowym pogranicze mi\u0119dzykulturowe nie trwa\u0142o tak d\u0142ugo (XIV\u2013XVIII wiek), tak wszechstronnie (katolicyzm, prawos\u0142awie, islam) i na terytorium tak rozleg\u0142ym. Niby dziedziczymy to wszystko, a pami\u0119tamy tylko o naszej rzymskokatolickiej po\u0142\u00f3wce.<\/p>\n\n\n\n

Bez wielu narodowo\u015bci Polska nie jest pe\u0142n\u0105 Polsk\u0105, \u017ceby nie powiedzie\u0107: jest kalek\u0105 Polsk\u0105?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jest nadal Polsk\u0105, ale tak\u0105 tylko, kt\u00f3ra wyzbywa si\u0119 swojego najwi\u0119kszego bogactwa: spotkania narod\u00f3w. Je\u017celi dzi\u015b polsko\u015bci\u0105 jest tylko to, co nie jest \u0142emkowskie, \u015bl\u0105skie czy kaszubskie, to si\u0119 zubo\u017camy, dobrowolnie skre\u015blaj\u0105c to, co jest naszym naturalnym bogactwem. Ale te\u017c jest r\u00f3wnie wa\u017cne, aby nie negowa\u0107 odr\u0119bno\u015bci ka\u017cdego z tych element\u00f3w, by go nie zaw\u0142aszcza\u0107, nie wmawia\u0107, \u017ce to tylko inny rodzaj polsko\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

No i ta polska megalomania\u2026 Strasznie si\u0119 pysznimy, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce mieli\u015bmy pa\u0144stwo tolerancyjne, bez stos\u00f3w i tak dalej. Spokojnie z t\u0105 tolerancj\u0105. I z pa\u0144stwem bez stos\u00f3w te\u017c spokojnie. Tu, w Krakowie, m\u00f3g\u0142bym przypomnie\u0107, jak to w roku 1525 nobilitowano na Rynku \u017byda wyznania moj\u017ceszowego, co by\u0142o w Europie absolutnym ewenementem \u2013 wykaza\u0142 to prof. Stefan G\u0105siorowski. Ale 14 lat p\u00f3\u017aniej, w 1539 r., na Ma\u0142ym Rynku, spalono na stosie mieszczk\u0119 Katarzyn\u0119 Weiglow\u0105 za przej\u015bcie na judaizm. Je\u017celi podpinamy si\u0119 pod tradycj\u0119 Rzeczypospolitej przedrozbiorowej, to jeste\u015bmy w niej razem z Ukrain\u0105, Bia\u0142orusi\u0105 i Litw\u0105. I z Niemcami \u2013 bardzo dobrymi Polakami, wierniejszymi czasem Polsce ni\u017c polska szlachta. No i z \u017bydami.<\/p>\n\n\n\n

Literatura pogranicza, ukazuj\u0105ca zwi\u0105zki Polski dzisiejszej z t\u0105 dawn\u0105, z terenami na wschodzie, musi si\u0119 zderzy\u0107 z ogl\u0105dem przesz\u0142o\u015bci dokonywanym przez Ukrai\u0144c\u00f3w, Bia\u0142orusin\u00f3w czy Litwin\u00f3w.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W\u0142a\u015bciwie niekoniecznie. O ile tylko przyjmie si\u0119 kategori\u0119 pogranicza! Bo je\u017celi, jak m\u00f3wi Krzysztof Czy\u017cewski, na pograniczu nikt nie ma 100% racji, to w my\u015bleniu wsp\u00f3lnotowym potrafi\u0105 si\u0119 pogodzi\u0107 r\u00f3\u017cne racje, nawet sprzeczne. Nie lubi\u0119 s\u0142owa Kresy, co nie znaczy, \u017ce to termin pusty, \u017ce takiego zagadnienia jak literatura kresowa nie nale\u017cy bada\u0107. Pami\u0119tam jednak, gdy w 1988 r. wyje\u017cd\u017ca\u0142em po raz pierwszy na Bia\u0142oru\u015b, Oleg \u0141atyszonek przestrzeg\u0142 mnie: \u201eJak m\u00f3wisz Kresy, to znaczy, \u017ce jest jakie\u015b centrum. A gdzie jest to centrum? To mo\u017ce by\u0107 tylko Warszawa. Jak Bia\u0142orusin mo\u017ce akceptowa\u0107 tak\u0105 terminologi\u0119?\u201d Dzi\u015b, po latach, dodaj\u0119: nie mo\u017ce z tym si\u0119 zgodzi\u0107 nie tylko Bia\u0142orusin. Polak Mi\u0142osz te\u017c tego nie akceptowa\u0142, nie uwa\u017ca\u0142 si\u0119 za kresowca. M\u00f3wmy zatem jak najcz\u0119\u015bciej o pograniczu. A w poj\u0119ciu pogranicza, jak napisa\u0142 m\u00f3j kolega z Katedry, prof. Krzysztof Zajas w swej ksi\u0105\u017cce Nieobecna kultura. Przypadek Inflant Polskich<\/em>, mie\u015bci si\u0119 tak\u017ce kategoria swojsko\u015bci. \u017be oto my, ludzie r\u00f3\u017cnych narodowo\u015bci, jeste\u015bmy jednak z tego samego terenu. To poj\u0119cie swojsko\u015bci widzia\u0142em w praktyce. Gdy kiedy\u015b przyjecha\u0142a do Krakowa Litwinka z Wilna, a ja j\u0105 zaprowadzi\u0142em do Polki z Wilna, J\u00f3zefy Hennelowej, to jak obie panie sobie siad\u0142y, jak o swoim Wilnie porozmawia\u0142y! Trzeba to by\u0142o widzie\u0107.<\/p>\n\n\n\n

\u201eNajwi\u0119kszy poeta polski\u201d nigdy nie by\u0142 w Polsce<\/h2>\n\n\n\n

Nie dostrzegasz jednak, \u017ce Bia\u0142oru\u015b czy Ukraina, poszukuj\u0105ce w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci w swej polityce historycznej musz\u0105 si\u0119 zderzy\u0107 z polskim dziedzictwem, wr\u0119cz odrzuci\u0107 pierwiastek polsko\u015bci czy te\u017c pogranicza? Takich spor\u00f3w b\u0119dzie wi\u0119cej, szczeg\u00f3lnie w dobie wzrastania nacjonalizm\u00f3w, nie tylko w Europie \u015arodkowo-Wschodniej.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Co do Bia\u0142orusin\u00f3w, ich poszukiwanie to\u017csamo\u015bci odbywa si\u0119 nie na styku Polska\u2013Bia\u0142oru\u015b, lecz przede wszystkim Litwa\u2013Bia\u0142oru\u015b, bo to jest ich wsp\u00f3lne dziedzictwo: Wielkie Ksi\u0119stwo Litewskie. Kiedy\u015b Oleg \u0141ojka mi powiedzia\u0142: \u201eMy, Bia\u0142orusini, jeste\u015bmy naprawd\u0119 Litwinami\u201d. Pytam: \u201eA ci tam, na Litwie?\u201d \u201eA, to s\u0105 Litowcy\u201d. Przypomn\u0119, \u017ce zaraz po uzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci Bia\u0142orusini przyj\u0119li za sw\u00f3j herb Pogo\u0144 litewsk\u0105. Po drugie, trzeba zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na to, co teraz si\u0119 dzieje w literaturoznawstwie bia\u0142oruskim. Bia\u0142oruscy bia\u0142oruteni\u015bci przyj\u0119li za cz\u0119\u015b\u0107 swego dziedzictwa literatur\u0119 polskoj\u0119zyczn\u0105 i \u0142aci\u0144skoj\u0119zyczn\u0105. Mo\u017cemy tym si\u0119 gorszy\u0107, \u017ce to jest nam odbierane. Ale je\u017celi oni odbieraj\u0105 to nam, to ja w ksi\u0105\u017cce Wschodnim pograniczem literatury polskiej<\/em> odbiera\u0142em im poezj\u0119 tworzon\u0105 w j\u0119zyku ruskim w Rzeczypospolitej, w\u0142\u0105cza\u0142em j\u0105 we wsp\u00f3lny obieg literacki pa\u0144stwa Obojga Narod\u00f3w. A do kogo nale\u017c\u0105 pisarze tworz\u0105cy po rusku i po polsku? I jak mamy traktowa\u0107 Mickiewicza czy Ko\u015bciuszk\u0119? Jeden i drugi uwa\u017ca\u0142 si\u0119 za Litwina \u2013 oczywi\u015bcie w \u00f3wczesnym rozumieniu tego s\u0142owa. Mickiewicz, \u201enajwi\u0119kszy poeta polski\u201d, nigdy nie by\u0142 w Polsce, raz tylko przebywa\u0142 kr\u00f3tko w Pozna\u0144skiem. I tylko Pozna\u0144 ma tablic\u0119, \u017ce tu kiedy\u015b mieszka\u0142 Mickiewicz, bo w Warszawie ani w Krakowie nigdy Mickiewicza nie by\u0142o. A w Wilnie jest kilka takich tablic. Czy przypadkiem co\u015b z tego nie wynika?<\/p>\n\n\n\n

Litwini i Bia\u0142orusini maj\u0105 prawo do Mickiewicza?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jak najbardziej.<\/p>\n\n\n\n

Litwini ju\u017c go umie\u015bcili w historii literatury jako swojego autora.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

A dlaczego nie? Poeta litewski pisz\u0105cy po polsku. Mnie tu nic nie gorszy.<\/p>\n\n\n\n

Za\u0142\u00f3\u017cmy, \u017ce zrz\u0105dzeniem losu zosta\u0142e\u015b redaktorem naczelnym Bia\u0142oruskiego S\u0142ownika Biograficznego. Maj\u0105c na uwadze to, co my\u015blisz i m\u00f3wisz o tym pograniczu, w tym twoim bia\u0142oruskim s\u0142owniku Mickiewicz by\u0142by czy nie?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

By\u0142by z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105. Je\u017celi w Brytyjskim S\u0142owniku Biograficznym jest Juliusz Cezar\u2026<\/p>\n\n\n\n

W tej Brytanii troch\u0119 by\u0142, znaczy najecha\u0142 j\u0105 i co nieco w niej zrobi\u0142.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

No i Mickiewicz nie tylko by\u0142, ale i urodzi\u0142 si\u0119 na dzisiejszej Bia\u0142orusi. Cho\u0107 m\u00f3wi\u0142 o niej tak jak \u0141ojka: Litwa. Mo\u017cna mnie sobie wyobrazi\u0107 jako Bia\u0142orusina redaguj\u0105cego Bia\u0142oruski S\u0142ownik Biograficzny i wtedy w nim musieliby si\u0119 znale\u017a\u0107 Mickiewicz, Ko\u015bciuszko, Orzeszkowa i Rodziewicz\u00f3wna. I Bia\u0142orusini tak na to patrz\u0105: \u017ce ich literatura powstawa\u0142a w r\u00f3\u017cnych j\u0119zykach. Po bia\u0142orusku zacz\u0119to pisa\u0107 dopiero w XIX wieku, a te inne j\u0119zyki to staro-cerkiewno-s\u0142owia\u0144ski, potem cerkiewno-ruski Franciszka Skoryny, ale tak\u017ce \u0142aci\u0144ski \u2013 Micha\u0142 Korycki jeszcze w XVIII wieku tworzy\u0142 wy\u0142\u0105cznie w tym j\u0119zyku. No i j\u0119zyk polski! Jak Bia\u0142orusin mo\u017ce nie w\u0142\u0105cza\u0107 do swej literatury Jana Barszczewskiego i jego wspania\u0142ego zbioru gaw\u0119d Szlachcic Zawalnia, czyli Bia\u0142oru\u015b w fantastycznych opowiadaniach<\/em>! Przecie\u017c tam wszystko jest bia\u0142oruskie! A jak Polak mo\u017ce nie w\u0142\u0105czy\u0107 tej ksi\u0105\u017cki do literatury polskiej? Przecie\u017c ona jest napisana po polsku!<\/p>\n\n\n\n

„Nie odbieram, dziel\u0119 si\u0119 nimi”<\/h2>\n\n\n\n

To nie jest odbieranie literaturze polskiej r\u00f3\u017cnych wa\u017cnych nazwisk?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Przecie\u017c nie odbieram, dziel\u0119 si\u0119 nimi. Dzielimy si\u0119 obustronnie. Tak si\u0119 zreszt\u0105 dzieje nie tylko na poletku dawnej Rzeczypospolitej. We wsp\u00f3\u0142czesnej bohemistyce zalicza si\u0119 do literatury czeskiej tak\u017ce utwory w j\u0119zyku niemieckim. Popatrz na ostatni\u0105 Histori\u0119 literatury czeskiej<\/em> pi\u00f3ra Zofii Taraj\u0142o-Lipowskiej. Bo rzeczywi\u015bcie: dlaczego \u017byd, Franz Kafka, kt\u00f3ry sp\u0119dzi\u0142 \u017cycie w Pradze i pisa\u0142 po niemiecku, nie ma mie\u0107 miejsca w literaturze czeskiej? U Czech\u00f3w jest te\u017c pi\u015bmiennictwo w staro-cerkiewno-s\u0142owia\u0144skim, pisane jednak g\u0142agolic\u0105, nie cyrylic\u0105. I jest te\u017c oczywi\u015bcie \u0142acina. To wszystko ma prawo by\u0107 nazywane literatur\u0105 czesk\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Conrad to pisarz polski pisz\u0105cy po angielsku?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tu bym jednak mia\u0142 w\u0105tpliwo\u015bci. Czym innym jest wsp\u00f3lnota kultury Rzeczypospolitej, artyku\u0142uj\u0105ca si\u0119 w r\u00f3\u017cnych j\u0119zykach, czym innym r\u00f3\u017cnoj\u0119zyczne Czechy, a jeszcze czym innym ca\u0142kowita zmiana to\u017csamo\u015bci, kiedy w kontrze do polsko\u015bci uznajemy si\u0119 jednak za Brytyjczyka i funkcjonujemy w obr\u0119bie jednego tylko j\u0119zyka: angielskiego. Jak wiadomo, geografia nie zna pogranicza polsko-angielskiego. Mo\u017cna na to rzec: przecie\u017c pogranicze polsko-francuskie te\u017c nie wyst\u0119puje, a jednak Jana Potockiego uznajemy za francuskoj\u0119zycznego pisarza polskiego. Odpowiem: tak, ale Potocki nie zadeklarowa\u0142 si\u0119 jako Francuz, nie zamieszka\u0142 we Francji, je\u017celi ju\u017c, to w Rosji, a w Polsce te\u017c by\u0142 obecny zar\u00f3wno fizycznie, jak przez swe prace.<\/p>\n\n\n\n

Wsp\u00f3lnota literacka Rzeczypospolitej ka\u017ce w\u0142\u0105cza\u0107 szereg zjawisk nie tylko do literatury polskiej. Rozgraniczenia bywaj\u0105 niemo\u017cliwe. Nie da si\u0119 wyznaczy\u0107 granicy mi\u0119dzy litewsko\u015bci\u0105 a bia\u0142orusko\u015bci\u0105, mi\u0119dzy polsko\u015bci\u0105 a ukrai\u0144sko\u015bci\u0105. Jak zakwalifikowa\u0107 XVII-wieczn\u0105 Tragedi\u0119 albo Wizerunek \u015bmierci prze\u015bwi\u0119tego Jana Chrzciciela<\/em> Jakuba Gawatowica, kt\u00f3ry jest napisany po polsku, ale zawiera intermedia po rusku (ukrai\u0144sku)? Albo panegiryki na cze\u015b\u0107 prawos\u0142awnego metropolity Kijowa i ca\u0142ej Rusi, Petra Mohy\u0142y, pisane raz po rusku, innym razem po polsku? Czy ma to znaczy\u0107, \u017ce raz nale\u017c\u0105 one do literatury polskiej, a raz do ukrai\u0144skiej? Przedwcze\u015bnie zmar\u0142y profesor W\u0142adys\u0142aw Panas pisa\u0142 o mo\u017cliwo\u015bci poszerzenia literatury polskiej \u201epoza granice wyznaczone j\u0119zykiem\u201d. W\u0142oska slawistka, Giovanna Brogi Bercoff, kt\u00f3rej pracom szczeg\u00f3lnie du\u017co zawdzi\u0119czam, pisze, \u017ce \u201epewna cz\u0119\u015b\u0107 tw\u00f3rc\u00f3w nale\u017cy nie do jednej, ale do kilku przestrzeni literackich i kulturowych (np. ukrai\u0144skiej, bia\u0142oruskiej, litewskiej)\u201d.<\/p>\n\n\n\n

„Mo\u017cna by\u0107 r\u00f3wnocze\u015bnie Anglikiem i Brytyjczykiem”<\/h2>\n\n\n\n

Czy w takim razie, zak\u0142adaj\u0105c, \u017ce nast\u0105pi wi\u0119ksza integracja pa\u0144stw tego obszaru, b\u0119dzie jedna literatura Europy \u015arodkowej i ju\u017c nie b\u0119dzie si\u0119 a\u017c tak roztrz\u0105sa\u0107, czy autor to Polak, Bia\u0142orusin itd.?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ha! Prof. Brogi Bercoff ma na to gotow\u0105 odpowied\u017a: \u201eW najbli\u017cszych latach nauka o literaturze i kulturze obszaru polsko-rusko-rosyjskiego i ca\u0142ej Europy \u015brodkowo-wschodniej powinna zmierza\u0107 [\u2026] przede wszystkim do polifunkcjonalnego i polisystemowego [\u2026] zbadania tych zjawisk\u201d. Czyli do badania wsp\u00f3lnotowego, ponad j\u0119zykiem i niekiedy nawet ponad polityk\u0105, jak cho\u0107by \u2013 powiem od siebie \u2013 w przypadku Symeona Po\u0142ockiego, wychowanka Akademii Kijowsko-Mohyla\u0144skiej i klasyka literatury rosyjskiej. Ale co to znaczy polski, Polak? Jan Widacki cz\u0119sto powo\u0142uje si\u0119 na esej profesora Wiktora Sukiennickiego, kt\u00f3ry m\u00f3wi\u0142, \u017ce Brytyjczycy wymy\u015blili sobie poj\u0119cie brytyjsko\u015bci, w kt\u00f3rym mie\u015bci si\u0119 angielsko\u015b\u0107, walijsko\u015b\u0107, szkocko\u015b\u0107 i irlandzko\u015b\u0107. Nie mo\u017cna by\u0107 Anglikiem i Szkotem r\u00f3wnocze\u015bnie, ale mo\u017cna by\u0107 r\u00f3wnocze\u015bnie Anglikiem i Brytyjczykiem, Szkotem i Brytyjczykiem. My takiego okre\u015blenia nie mamy, u nas Polak mo\u017ce by\u0107 zar\u00f3wno etniczny, jak \u201eRzeczpospolitny\u201d. Artyku\u0142 Sukiennickiego nosi tytu\u0142 Polityczne konsekwencje b\u0142\u0119du semantycznego<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Problem pogranicza, poza Ba\u0142kanami, dotyczy g\u0142\u00f3wnie Europy Wschodniej?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dotyczy z pewno\u015bci\u0105 ca\u0142ej Europy. Ale w naszym przypadku nie odnosi si\u0119 tylko do czas\u00f3w przedrozbiorowych. Kazimierz Okulicz wspomina, jak na pocz\u0105tku XX wieku, w okolicach Bramy Smole\u0144skiej, gdy przeje\u017cd\u017ca\u0142 jaki\u015b mostek, bia\u0142oruski wo\u017anica poinformowa\u0142 go: \u201eA wot ciapier my prajechali u Polszczu\u201d. Bo zachowa\u0142a si\u0119 pami\u0119\u0107 o granicy polsko-rosyjskiej jeszcze sprzed pierwszego rozbioru, sprzed roku 1772. Nieraz pisa\u0142em o \u201ed\u0142ugim trwaniu pierwszej Rzeczypospolitej\u201d. Jej ostatnie relikty to \u017cywi do niedawna ludzie: Czes\u0142aw Mi\u0142osz, Stanis\u0142aw Stomma, Jerzy Giedroyc. Oni urodzili si\u0119 poza granicami wytyczonymi w roku 1921 przez traktat ryski, dalej na wsch\u00f3d, czy na p\u00f3\u0142noc. Ukraina i Bia\u0142oru\u015b nigdy nie stan\u0105 si\u0119 Rosj\u0105, bo ich tradycje s\u0105 inne, \u201eRzeczpospolitne\u201d. Natomiast Wielki Nowogr\u00f3d czy Twer\u2026 one sta\u0142y si\u0119 Rosj\u0105, bo mimo \u017ce by\u0142y tradycyjnymi wrogami Moskwy, nie mia\u0142y oparcia w zwi\u0105zku szerszym, takim, jakim by\u0142o pa\u0144stwo litewsko-polskie. Zreszt\u0105 elita Nowogrodu zosta\u0142a wysiedlona, a jej posiad\u0142o\u015bci skonfiskowano i nadano Moskalom.<\/p>\n\n\n\n

I dlatego nawet \u0141ukaszenka stawia si\u0119 dzi\u015b Putinowi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

On jest skazany na to stawianie si\u0119. Oczywi\u015bcie, robi to tak\u017ce z przyczyn osobistych, ale w historii nie ma tak, \u017ce jednostka mo\u017ce decydowa\u0107 o wszystkim. Bia\u0142oru\u015b ma jednak poczucie odr\u0119bno\u015bci. Ukraina to samo.<\/p>\n\n\n\n

***<\/p>\n\n\n\n

Prof. dr hab. Andrzej Romanowski<\/strong> jest profesorem zwyczajnym w Instytucie Historii PAN i redaktorem naczelnym Polskiego S\u0142ownika Biograficznego. Na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, gdzie studiowa\u0142 i nast\u0119pnie przepracowa\u0142 49 lat, kierowa\u0142 Katedr\u0105 Kultury Literackiej Pogranicza. W latach 80. Wsp\u00f3\u0142pracownik prasy niezale\u017cnej, w roku 1989 cz\u0142onek redakcji drugoobiegowego dwutygodnika „\u015awiat”. Od roku 1990 wchodzi\u0142 w sk\u0142ad redakcji „Tygodnika Powszechnego” (wyst\u0105pi\u0142 w 2002 r.). Od 1993 sta\u0142y wsp\u00f3\u0142pracownik „Gazety Wyborczej”. Od roku 2020 sta\u0142y felietonista tygodnika „Przegl\u0105d”.<\/p>\n\n\n\n

Tekst jest fragmentem wywiadu rzeki Paw\u0142a Dybicza z prof. Andrzejem Romanowskim, kt\u00f3ry zosta\u0142 wydany w ksi\u0105\u017cce zatytu\u0142owanej\u00a0„\u017bycie pe\u0142ne historii”<\/span>.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Fot. Zjazd Zwi\u0105zku \u017byd\u00f3w Uczestnik\u00f3w Walk o Niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski w sali Rady Miejskiej w Warszawie.<\/sub><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

– Kazimierz Okulicz wspomina, jak na pocz\u0105tku XX wieku, w okolicach Bramy Smole\u0144skiej, gdy przeje\u017cd\u017ca\u0142 jaki\u015b mostek, bia\u0142oruski wo\u017anica poinformowa\u0142 go: \u201eA wot ciapier my…<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":511,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[46],"tags":[43,44],"class_list":["post-509","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia","tag-historia","tag-polska"],"acf":[],"yoast_head":"\nProf. Andrzej Romanowski: "Najwi\u0119kszy poeta polski\u201d nigdy nie by\u0142 w Polsce [Fragment ksi\u0105\u017cki] - ciekawy.blog<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2024\/08\/19\/prof-andrzej-romanowski-najwiekszy-poeta-polski-nigdy-nie-byl-w-polsce-fragment-ksiazki\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Prof. Andrzej Romanowski: "Najwi\u0119kszy poeta polski\u201d nigdy nie by\u0142 w Polsce [Fragment ksi\u0105\u017cki] - ciekawy.blog\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"– Kazimierz Okulicz wspomina, jak na pocz\u0105tku XX wieku, w okolicach Bramy Smole\u0144skiej, gdy przeje\u017cd\u017ca\u0142 jaki\u015b mostek, bia\u0142oruski wo\u017anica poinformowa\u0142 go: \u201eA wot ciapier my...\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2024\/08\/19\/prof-andrzej-romanowski-najwiekszy-poeta-polski-nigdy-nie-byl-w-polsce-fragment-ksiazki\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"ciekawy.blog\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/ciekawyblog\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2024-08-19T10:16:53+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2024-08-21T16:00:04+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/3_1_0_6_1924_94617-scaled.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1884\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Pawe\u0142 Dybicz\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@TomaszBorejza\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@TomaszBorejza\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Pawe\u0142 Dybicz\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"16 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2024\/08\/19\/prof-andrzej-romanowski-najwiekszy-poeta-polski-nigdy-nie-byl-w-polsce-fragment-ksiazki\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2024\/08\/19\/prof-andrzej-romanowski-najwiekszy-poeta-polski-nigdy-nie-byl-w-polsce-fragment-ksiazki\/\"},\"author\":{\"name\":\"Pawe\u0142 Dybicz\",\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/#\/schema\/person\/73aad8f8ffefddd122312734d286b64d\"},\"headline\":\"Prof. Andrzej Romanowski: „Najwi\u0119kszy poeta polski\u201d nigdy nie by\u0142 w Polsce [Fragment ksi\u0105\u017cki]\",\"datePublished\":\"2024-08-19T10:16:53+00:00\",\"dateModified\":\"2024-08-21T16:00:04+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2024\/08\/19\/prof-andrzej-romanowski-najwiekszy-poeta-polski-nigdy-nie-byl-w-polsce-fragment-ksiazki\/\"},\"wordCount\":3012,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2024\/08\/19\/prof-andrzej-romanowski-najwiekszy-poeta-polski-nigdy-nie-byl-w-polsce-fragment-ksiazki\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/3_1_0_6_1924_94617-scaled.jpg\",\"keywords\":[\"historia\",\"polska\"],\"articleSection\":[\"Historia\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2024\/08\/19\/prof-andrzej-romanowski-najwiekszy-poeta-polski-nigdy-nie-byl-w-polsce-fragment-ksiazki\/\",\"url\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2024\/08\/19\/prof-andrzej-romanowski-najwiekszy-poeta-polski-nigdy-nie-byl-w-polsce-fragment-ksiazki\/\",\"name\":\"Prof. Andrzej Romanowski: \\\"Najwi\u0119kszy poeta polski\u201d nigdy nie by\u0142 w Polsce [Fragment ksi\u0105\u017cki] - ciekawy.blog\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2024\/08\/19\/prof-andrzej-romanowski-najwiekszy-poeta-polski-nigdy-nie-byl-w-polsce-fragment-ksiazki\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2024\/08\/19\/prof-andrzej-romanowski-najwiekszy-poeta-polski-nigdy-nie-byl-w-polsce-fragment-ksiazki\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/3_1_0_6_1924_94617-scaled.jpg\",\"datePublished\":\"2024-08-19T10:16:53+00:00\",\"dateModified\":\"2024-08-21T16:00:04+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2024\/08\/19\/prof-andrzej-romanowski-najwiekszy-poeta-polski-nigdy-nie-byl-w-polsce-fragment-ksiazki\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2024\/08\/19\/prof-andrzej-romanowski-najwiekszy-poeta-polski-nigdy-nie-byl-w-polsce-fragment-ksiazki\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2024\/08\/19\/prof-andrzej-romanowski-najwiekszy-poeta-polski-nigdy-nie-byl-w-polsce-fragment-ksiazki\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/3_1_0_6_1924_94617-scaled.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/3_1_0_6_1924_94617-scaled.jpg\",\"width\":2560,\"height\":1884,\"caption\":\"Zjazd Zwi\u0105zku \u017byd\u00f3w Uczestnik\u00f3w Walk o Niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski w sali Rady Miejskiej w Warszawie. \u0179r\u00f3d\u0142o: Narodowe Archiwum Cyfrowe.\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2024\/08\/19\/prof-andrzej-romanowski-najwiekszy-poeta-polski-nigdy-nie-byl-w-polsce-fragment-ksiazki\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Prof. Andrzej Romanowski: „Najwi\u0119kszy poeta polski\u201d nigdy nie by\u0142 w Polsce [Fragment ksi\u0105\u017cki]\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/\",\"name\":\"ciekawy.blog\",\"description\":\"Czytam dla was ciekawe ksi\u0105\u017cki\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/#organization\",\"name\":\"ciekawy.blog\",\"url\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Original-Logo.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Original-Logo.png\",\"width\":1996,\"height\":1721,\"caption\":\"ciekawy.blog\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/ciekawyblog\",\"https:\/\/x.com\/TomaszBorejza\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/#\/schema\/person\/73aad8f8ffefddd122312734d286b64d\",\"name\":\"Pawe\u0142 Dybicz\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a0b5ad6222a5ef375c69d3d8712419ae0abedbecb8f7a91d5034f4806bfe9e63?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a0b5ad6222a5ef375c69d3d8712419ae0abedbecb8f7a91d5034f4806bfe9e63?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Pawe\u0142 Dybicz\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/tygodnikprzeglad.pl\"],\"url\":\"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/author\/pawel-dybicz\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Prof. Andrzej Romanowski: \"Najwi\u0119kszy poeta polski\u201d nigdy nie by\u0142 w Polsce [Fragment ksi\u0105\u017cki] - ciekawy.blog","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2024\/08\/19\/prof-andrzej-romanowski-najwiekszy-poeta-polski-nigdy-nie-byl-w-polsce-fragment-ksiazki\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Prof. Andrzej Romanowski: \"Najwi\u0119kszy poeta polski\u201d nigdy nie by\u0142 w Polsce [Fragment ksi\u0105\u017cki] - ciekawy.blog","og_description":"– Kazimierz Okulicz wspomina, jak na pocz\u0105tku XX wieku, w okolicach Bramy Smole\u0144skiej, gdy przeje\u017cd\u017ca\u0142 jaki\u015b mostek, bia\u0142oruski wo\u017anica poinformowa\u0142 go: \u201eA wot ciapier my...","og_url":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2024\/08\/19\/prof-andrzej-romanowski-najwiekszy-poeta-polski-nigdy-nie-byl-w-polsce-fragment-ksiazki\/","og_site_name":"ciekawy.blog","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/ciekawyblog","article_published_time":"2024-08-19T10:16:53+00:00","article_modified_time":"2024-08-21T16:00:04+00:00","og_image":[{"width":2560,"height":1884,"url":"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/3_1_0_6_1924_94617-scaled.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Pawe\u0142 Dybicz","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@TomaszBorejza","twitter_site":"@TomaszBorejza","twitter_misc":{"Napisane przez":"Pawe\u0142 Dybicz","Szacowany czas czytania":"16 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2024\/08\/19\/prof-andrzej-romanowski-najwiekszy-poeta-polski-nigdy-nie-byl-w-polsce-fragment-ksiazki\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2024\/08\/19\/prof-andrzej-romanowski-najwiekszy-poeta-polski-nigdy-nie-byl-w-polsce-fragment-ksiazki\/"},"author":{"name":"Pawe\u0142 Dybicz","@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/#\/schema\/person\/73aad8f8ffefddd122312734d286b64d"},"headline":"Prof. Andrzej Romanowski: „Najwi\u0119kszy poeta polski\u201d nigdy nie by\u0142 w Polsce [Fragment ksi\u0105\u017cki]","datePublished":"2024-08-19T10:16:53+00:00","dateModified":"2024-08-21T16:00:04+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2024\/08\/19\/prof-andrzej-romanowski-najwiekszy-poeta-polski-nigdy-nie-byl-w-polsce-fragment-ksiazki\/"},"wordCount":3012,"publisher":{"@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2024\/08\/19\/prof-andrzej-romanowski-najwiekszy-poeta-polski-nigdy-nie-byl-w-polsce-fragment-ksiazki\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/3_1_0_6_1924_94617-scaled.jpg","keywords":["historia","polska"],"articleSection":["Historia"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2024\/08\/19\/prof-andrzej-romanowski-najwiekszy-poeta-polski-nigdy-nie-byl-w-polsce-fragment-ksiazki\/","url":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2024\/08\/19\/prof-andrzej-romanowski-najwiekszy-poeta-polski-nigdy-nie-byl-w-polsce-fragment-ksiazki\/","name":"Prof. Andrzej Romanowski: \"Najwi\u0119kszy poeta polski\u201d nigdy nie by\u0142 w Polsce [Fragment ksi\u0105\u017cki] - ciekawy.blog","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2024\/08\/19\/prof-andrzej-romanowski-najwiekszy-poeta-polski-nigdy-nie-byl-w-polsce-fragment-ksiazki\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2024\/08\/19\/prof-andrzej-romanowski-najwiekszy-poeta-polski-nigdy-nie-byl-w-polsce-fragment-ksiazki\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/3_1_0_6_1924_94617-scaled.jpg","datePublished":"2024-08-19T10:16:53+00:00","dateModified":"2024-08-21T16:00:04+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2024\/08\/19\/prof-andrzej-romanowski-najwiekszy-poeta-polski-nigdy-nie-byl-w-polsce-fragment-ksiazki\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2024\/08\/19\/prof-andrzej-romanowski-najwiekszy-poeta-polski-nigdy-nie-byl-w-polsce-fragment-ksiazki\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2024\/08\/19\/prof-andrzej-romanowski-najwiekszy-poeta-polski-nigdy-nie-byl-w-polsce-fragment-ksiazki\/#primaryimage","url":"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/3_1_0_6_1924_94617-scaled.jpg","contentUrl":"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/3_1_0_6_1924_94617-scaled.jpg","width":2560,"height":1884,"caption":"Zjazd Zwi\u0105zku \u017byd\u00f3w Uczestnik\u00f3w Walk o Niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski w sali Rady Miejskiej w Warszawie. \u0179r\u00f3d\u0142o: Narodowe Archiwum Cyfrowe."},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/2024\/08\/19\/prof-andrzej-romanowski-najwiekszy-poeta-polski-nigdy-nie-byl-w-polsce-fragment-ksiazki\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/ciekawy.blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Prof. Andrzej Romanowski: „Najwi\u0119kszy poeta polski\u201d nigdy nie by\u0142 w Polsce [Fragment ksi\u0105\u017cki]"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/#website","url":"https:\/\/ciekawy.blog\/","name":"ciekawy.blog","description":"Czytam dla was ciekawe ksi\u0105\u017cki","publisher":{"@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ciekawy.blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/#organization","name":"ciekawy.blog","url":"https:\/\/ciekawy.blog\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Original-Logo.png","contentUrl":"https:\/\/ciekawy.blog\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Original-Logo.png","width":1996,"height":1721,"caption":"ciekawy.blog"},"image":{"@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/ciekawyblog","https:\/\/x.com\/TomaszBorejza"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/#\/schema\/person\/73aad8f8ffefddd122312734d286b64d","name":"Pawe\u0142 Dybicz","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ciekawy.blog\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a0b5ad6222a5ef375c69d3d8712419ae0abedbecb8f7a91d5034f4806bfe9e63?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a0b5ad6222a5ef375c69d3d8712419ae0abedbecb8f7a91d5034f4806bfe9e63?s=96&d=mm&r=g","caption":"Pawe\u0142 Dybicz"},"sameAs":["http:\/\/tygodnikprzeglad.pl"],"url":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/author\/pawel-dybicz\/"}]}},"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/509","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=509"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/509\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":515,"href":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/509\/revisions\/515"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/511"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=509"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=509"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ciekawy.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=509"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}